روایت یک متخصص سلامت اجتماعی از چاقی در استان در گفت‌وگو با بامداد جنوب:

استان بوشهر جزء 3 استان اول چاق کشور است!

داود علیزاده: چاقی معضلی است که گریبان بسیاری از افراد را در جوامع توسعه‎یافته یا در حال توسعه گرفته است. در ایران نیز همواره اضافه وزن و چاقی سلامت جامعه را تهدید می‎کند. شوربختانه طبق پایشی که از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی صورت گرفته است، استان بوشهر یکی از سه استان اول چاق کشور است که این مساله ریشه در سبک زندگی، ژنتیک و تغذیه اشتباه مردمان این دیار دارد.

کد خبر: ۱۴۱۹۰

تاریخ: ۰۷ بهمن ۱۳۹۸ - ۱۸:۵۸

داود علیزاده

چاقی معضلی است که گریبان بسیاری از افراد را در جوامع توسعه‎یافته یا در حال توسعه گرفته است. در ایران نیز همواره اضافه وزن و چاقی سلامت جامعه را تهدید می‎کند. شوربختانه طبق پایشی که از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی صورت گرفته است، استان بوشهر یکی از سه استان اول چاق کشور است که این مساله ریشه در سبک زندگی، ژنتیک و تغذیه اشتباه مردمان این دیار دارد.

بدیهی است که چاقی افزون بر اینکه یکی بیماری محسوب می‎شود، از نظر روحی روانی به فرد آسیب فراوانی وارد می‎کند که مهم‎ترین آن کاهش اعتماد به نفس در فرد است و پایین آمدن اعتماد به نفس در افراد خود می‎تواند زمینه‎ساز مشکلاتی دیگری در آنها شود. حال با توجه به آمارها شهرستان گناوه از استان بوشهر بیشترین سهم را در چاقی استان دارد که این مساله نیاز به آسیب‏شناسی دارد.

طبق اعلام اسما صیادنیک، مسوول بهبود تغذیه جامعه شبکه بهداشت و درمان گناوه، مردم این شهرستان رتبه اول اضافه وزن و چاقی را در گروه‌های سنی مختلف در بین شهرستان‌های استان بوشهر به خود اختصاص داده‌اند. درحالی که شاخص استانی چاقی و اضافه وزن در بوشهر ۵۳ درصد است؛ اما این میزان در شهرستان گناوه ۶۲ درصد است.

در این رابطه، یک متخصص سلامت اجتماعی به بامداد جنوب گفت: هرچند در جریان متدلوژی و شیوه سنجش میزان چاقی در این شهرستان نیستم، بنابراین باید ببینیم که میزان چاقی در این شهرستان بر اساس چه روش و چه دستگاهی صورت گرفته است ولی در این میان نمی‎توان گفت که عدد استخراج شده اشتباه است. بدیهی است که برای سنجش میزان چاقی ما یک عدد بین‎المللی، یک عدد ملی و یک عدد استانی داریم. متاسفانه در حوزه چاقی ما جزء سه استان اول چاق کشور هستیم که باید این مساله در استان کنترل و مدیریت شود اما در اینکه کدام شهرستان استان بیشترین درصد چاقی را دارد، رسالتی است که برعهده معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی سپرده شده که به‌صورت مستمر از طریق سامانه سیب رصد می‎شود.

وی ادامه داد: به‌قاعده در چاقی تفاوت معناداری میان شهرستان‎ها وجود ندارد؛ چراکه شهرستان بوشهر نیز در میان مراکز استان جزء سه شهر اول چاق کشور محسوب می‎شود. بنابراین طبق کار پژوهشی که صورت گرفت در زمینه چاقی تفاوت چندانی میان شش شهر بندری استان با سایر شهرهای دیگر آن وجود ندارد اما در رابطه با شیوع چاقی در بندر گناوه باید تاکید کنم، بیشترین دلیلی که می‎توان برای چاقی شهروندان این شهر یافت، نبود مراکزی است که می‎تواند بستر تحرک لازم را برای شهروندانش را ایجاد کند. این شهر فاقد مراکز تفریحی بزرگ است. برای مثال پارک‎هایی که وسیع باشد و موجب تحرک شهروندان شود در این شهر کافی نیست. چون بنا به شرایط آب و هوایی در بیشتر ماه‎های سال تحرک افراد به‎ویژه بانوان به دلیل گرما پایین است. حال با توجه به اینکه بانوان گناوه‎ای بیشترین سهم را در چاقی شهرستان دارند، بنابراین ضرورت دارد که پارکی با مساحت زیاد یا فضای ورزشی تخصصی برای آنها در سطح شهر ایجاد شود تا زمینه برای انجام ورزش‎های هوازی برای بانوان گناوه‎ای فراهم شود. بدون شک با این کار می‎توان به طرز قابل توجهی ضریب چاقی را در این شهرستان کاهش داد.

عیسی صفوی در خصوص شیوع چاقی در جامعه امروزی افزود: مهم‌‌ترین دلیل چاقی در جامعه امروزی، سبک زندگی است؛ البته سبک زندگی در همه جوامع منجر به چاقی نمی‎شود ولی عموما باعث چاقی می‎شود؛ چراکه در برخی از جوامع که مدرن شدند ما با پدیده چاقی روبه‎رو نمی‎شویم. برای مثال، در آسیای شرقی شامل ژاپن، کره‌جنوبی، هنگ‌کنگ و... چنین اتفاقی نیفتاد. در حالی که در اوج مدرنیته به‌سر می‎برند. هرچند در این میان بحث ژنتیک مطرح می‎شود اما این مساله نمی‌تواند بهانه‎ای برای چاق بودن یا نبودن افراد جامعه باشد. بنابراین سبک زندگی بیشترین سهم را در چاقی دارد و در کنار آن هم عوامل دیگری نقش دارند. سبک زندگی به این دلیل منجر به چاقی شده که در جوامع مدرن ابزاری وجود دارد که ضرورت تحرک را از ما در انجام کارها می‎گیرند. برای مثال، امروز با دستگاه کنترل می‎توان کانال تلویزیون را عوض کرد یا کولر را روشن و خاموش کرد و دیگر نیازی به تحرک نیست. در حالی که در گذشته برای انجام این امور تحرک داشتیم. حال با توجه به اینکه سبک زندگی تغییر کرده است اما می‌توان زندگی را به سمتی هدایت کرد که منجر به چاقی نشود؛ زیرا ما نمی‎توانیم به گذشته برگردیم. از این‌رو، در این زمینه نسخه‎ای که برای چنین جوامعی تجویز شده، این است که ما تحرک خودمان را از طریق ورزش کردن دنبال کنیم که این مهم هم در جامعه فعلی کاری دشوار است؛ چون شرایط شغلی اغلب افراد به شکلی است که با کمبود وقت مواجه هستند و زمان کافی برای ورزش ندارند و متاسفانه زندگی ماشینی تمام‌قد در چنین جامعه‌ای در جریان است.

این استاد دانشگاه در ادامه با بیان اینکه مهم‎ترین خطری که افراد چاق را تهدید می‎کند طیف گسترده بیماری‎هاست که در راس آنها بیماری‎های قلبی است، تصریح کرد: البته در کنار آن باید سن هم لحاظ کرد. بیماری‎های گوارشی، تنفسی و... از دیگر بیماری‎هایی هستند که همواره سلامت افراد چاق را تهدید می‎کنند. هرچند ممکن است که چاقی در کودکی چندان مشکلی برای افراد ایجاد نکند اما عوارض آن در میانسالی گریبان فرد را می‎گیرد. بنابراین افراد نباید فریب آن را بخورند و تا دیر نشده برای کاهش وزن اقدام کنند.

صفوی با اشاره به اینکه افراد چاق نه تنها تهدیدی برای خود بلکه تهدیدی برای جامعه هستند، افزود: بنابراین توصیه می‎کنم که این افراد باید در گام نخست با متخصصان هم حوزه روانشناسی و هم حوزه تغذیه و لاغری مشاوره داشته باشند. چون چاقی صرفا مساله‌ای جسمی و ذائقه‌ای نیست؛ بلکه مساله‎ای روانی و ذهنی است. به تعبیری فردی که عطش خوردن دارد مشکل دارد و باید در گام نخست به دلیل این مشکل با متخصص روان و دهن مشورت کند و ریشه‎های مشکل ذهنی و روانی او شناخته شود. سپس با استخراج ریشه‎های این مشکل ذهنی باید به سراغ پیامدهایی رفت که چاقی برای او به همراه داشته است. پس موکدا به افراد چاق توصیه می‎شود که افزون بر شناسایی و گشودن گره‎های ذهنی‏شان، پیامدهای سوء چاقی‌شان را در گفت‌وگو با متخصصان تغدیه پیگیری کنند.

وی با بیان اینکه مبدا و آغاز چاقی در بیشتر افراد به روان و ذهن برمی‎گردد که البته این یک نگاه است، گفت: زیرا افراد چاق معمولا زمانی که به‌صورت افراطی به خوردن اقدام می‎کند که ذهنیتی بر او حاکم است که باید ریشه آن را پیدا کرد تا بتوان چاقی را در او کنترل کرد. چون چاقی اثرات روانی سوئی بر افراد دارد که یکی از آنها کاهش اعتماد به نفس در افراد است. همچنین ارتباط افراد چاق با جامعه کم می‎شود چون به دلیل چاقی مهر تائیدی از سوی افراد دریافت نمی‎کند و تشویق نمی‎شود و دائم سرزنش می‏شود. افزون بر این خود فرد هم به خودآزاری دچار می‎شود چون توان و مدیریت لازم را برای کنترل چاقی در خودش احساس نمی‎کند که همین خودبه‌خود به کاهش اعتماد به نفس در او منجر می‎شود.

صفوی در پاسخ به این پرسش مبنی بر اینکه رسانه ملی در حوزه سلامت نتوانسته آن‎گونه که باید کارامد ظاهر شود و عمده تبلیغات این رسانه خلاصه می‎شود در تبلیغ انواع خوراکی‎ها و فست‎فودها که یکی از عامل‎های چاقی و اضافه وزن هستند، حال رسانه چگونه می‎تواند تغذیه سالم را در جامعه تلبیغ کند و ترویج دهد، توضیح داد: اقتصاد رسانه حکم می‎کند که درآمدزایی صورت بگیرد و نگاه تجاری دارد که این موضوع در خصوص سیگار هم وجود داشت و سال‌های سال شبکه‎های اروپایی و امریکایی آن را تبلیغ کردند در حالی که بخش سلامت این جوامع بر این تاکید داشتند دست‎کم در این بخش آگاهی‎بخشی از پیامدهای سوء آن هم صورت بگیرد. بنابراین رسانه برای درآمدزایی تلاش می‎کند، در حالی که وظیفه حوزه سلامت تامین و تضمین امنیت و سلامت شهروندان است. بله، رسانه ملی ما با توجه به چالش‎های اقتصادی که دارد، در مقابل سیل تبلیغات مواد غذایی مقاومت لازم را ندارد و با توجه به شرایط موجود هم هرگز نمی‎تواند مقاومت کافی را در مقابل فست‌فودها داشته باشد. بنابراین کمترین کاری که می‎تواند انجام بدهد و شرط انصاف را رعایت کند، این است که با دعوت از متخصصان و کارشناسان حوزه سلامت، مضرات و کارکرد منفی این مواد غذایی را به شهروندان معرفی و تبیین کند. بنابراین به صورت هفتگی باید دو تا سه برنامه سلامت‌محور در نقد فست‎فود و افیون از رسانه ملی پخش شود.

صفوی در پایان در خصوص نقش آموزش و پرورش در کاهش چاقی دانش‎آموزان گفت: با توجه به اینکه در جریان برنامه‎های آموزش و پرورش در زمینه سلامت دانش‎آموزان هستم، باید بگویم انصافا آموزش و پرورش در سال‎های اخیر بوفه‎های مدارس و تغذیه دانش‎آموزان را ساماندهی کرده و بر اساس پروتکل‎های کشوری به‌منظور تامین سلامت دانش‎آموزان به پخش شیر، خرما و ... در مدارس مبادرت می‎ورزد ولی خب باید اعتراف کرد که این ارگان تنها یک ضلع از مثلث سلامت دانش‌آموزان را تشکیل می‎دهد و ضلع دیگر آن خانواده‌ها هستند که ذائقه دانش‎آموزان را شکل می‎دهند. در نتیجه آموزش و پرورش کار دشواری دارد و گاه با شکست روبه‎رو می‎شود؛ چراکه ذائقه فرد در خانواده شکل گرفته است و گاهی عکس این است. بنابراین با توجه به همکاری که با آموزش و پرورش در حوزه سلامت دانش‎آموزان داریم، گام‎های خوبی برداشته است اما اعتباراتی که برای برنامه‎های سلامت‎محور در نظر می‎گیرد؛ اعتبارات مستمری نیست به همین دلیل در پاره‎ای از مواقع با شکست روبه‌رو شده که سهم بیشتر این شکست‎ها در بعد فرهنگ‎سازی بوده و بعد هم کمبود منابع مالی است. ولی در کل آموزش و پرورش همواره تلاش خود را در حوزه سلامت دانش‎آموزی مصرانه دنبال می‎کند.