سهلانگاری پدر، جان دخترش را گرفت
داود علیزاده:
قرص برنج بار دیگر تراژدی آفرید. داستان غمانگیزی که از بیاطلاعی و سهلانگاری پدر خانواده به مرگ دختر 17 ساله و بستری بقیه اعضای خانواده ختم شد. صبح روز پنجشنبه ۲۵ مهرماه اعضای خانوادهای با علائمی شبیه آنفولانزا به مرکز خدمات جامع سلامت آبپخش مراجعه میکنند که پزشک مرکز پس از ارائه خدمات درمانی با توجه به وخامت حال دو دختر خانواده آنها را به منظور ارائه خدمات درمانی تخصصی به بیمارستان گنجی برازجان ارجاع میدهد. اقدامات درمانی برای دختر 17 ساله خانواده بهجایی نمیرسد.
مدیر روابط عمومی و بینالملل دانشگاه علوم پزشکی بوشهر با اشاره به جزئیات این حادثه به بامداد جنوب گفت: متاسفانه این خانواده در اثر استنشاق بخارات قرص برنج مسموم شده بودند که پس از گرفتن آزمایش و پرسوجو از خانواده بیمار، این مسمومیت مسجل شد. همچنین در بازرسی کارشناسان بهداشت محیط از منزل این خانواده، وجود خشابهای قرص برنج مشاهده و تائید شد.
مجید حسینی با اشاره به خطرهای ناشی از به کار بردن قرص برنج، تاکید کرد: قرص برنج جزء سمهای بسیار خطرناک برای انسان بوده و لازم است مردم بدانند که هرگز نباید از این قرص حتی برای مبارزه با حشرات و جوندگان استفاده کنند.
وی با بیان اینکه مواردی از ایندست در سالهای گذشته نیز رخ داده است افزود: نگهداری قرص برنج به هر دلیلی در محیط مسکونی امری غیر قابلقبول و خطرناک است. قرص برنج به علت خاصیت تصعیدی (تبدیل جامد به گاز) امکان انتشار از طریق منافذ را دارد و نهتنها در محیط نگهداری شده، بلکه برای اماکن مجاور نیز میتواند خطرآفرین باشد.
حسینی با تاکید بر ممنوعیت عرضه قرص برنج از مردم خواست تا برای مقابله با جوندگان، از شرکتهای مُجازی که از سوی مرکز بهداشت استان و شهرستان دارای مجوز هستند، کمک بگیرند.
مدیر روابط عمومی و بینالملل دانشگاه علوم پزشکی بوشهر با رد مصرف عمدی این قرص تصریح کرد: مسمومیتهای قرص برنج در استان بوشهر بهدلیل کمآگاهی نسبت به خطرات این سم و همچنین نگهداری نامناسب و مسمومیتهای سهوی آن بوده است.
رئیس شبکه بهداشت و درمان شهرستان دشتستان نیز در خصوص مسمومیت پنج عضو از خانواده آبپخشی با قرص برنج گفت: پدر خانواده به منظور گندزدایی محصول خرمایی که در یکی از اتاقهای منزل مسکونی خود نگهداری کرده بود، اقدام به استفاده از قرص برنج تهیهشده از جمعهبازار کرده بود.
ماریا خویشدوست درباره مراحل درمانی این خانواده بیان کرد: پنج عضو این خانواده صبح روز پنجشنبه ۲۵ مهرماه با علائمی شبیه آنفولانزا با مرکز خدمات جامع سلامت آبپخش مراجعه میکنند که پزشک مرکز پس از ارائه خدمات درمانی با توجه به وخامت حال دو دختر خانواده آنها را برای ارائه خدمات درمانی تخصصی به بیمارستان گنجی برازجان ارجاع میدهد. متأسفانه دختر ۱۷ ساله این خانواده، با وجود بستری شدن در بخش مراقبتهای ویژه به علت قرارگرفته زیاد در معرض این گاز عوارض شدید تنفسی داشته و به علت ایست تنفسی در روز شنبه (۲۷ مهرماه) فوت کرد.
وی درباره آخرین وضعیت مصدومان افزود: در حال حاضر دختر ۱۸ ساله خانواده در بخش مراقبتهای ویژه بستری است و مادر و دو پسر ۱۴ و ۲۲ ساله این خانواده در بخش داخلی بستری و تحت مراقبت هستند و وضعیت مساعدی دارند.
رئیس شبکه بهداشت و درمان شهرستان دشتستان از شهروندان محترم شهرستان خواست که بههیچعنوان از قرص برنج برای گندزدایی محصولات خود که بهصورت سنی در منازل نگهداری میشود استفاده نکنند و خاطرنشان کرد: شهروندان در صورت مشاهده و یا شناسایی افرادی که این قرصها را بهصورت غیرقانونی به فروش میرسانند با سامانه ۱۹۹ بهداشت محیط تماس بگیرند.
بر اساس گزارش پزشکی قانونی کشور، دکتر کامبیز سلطانینژاد (متخصص سمشناسی و عضو هیات علمی مرکز تحقیقات پزشکی قانونی، سازمان پزشکی قانونی کشور) با اشاره به آمار مرگومیر در اثر مسمومیت با قرص برنج (فسفید آلومینیوم) گفت: در سال گذشته ۶۴۰ نفر در کشور بر اثر مسمومیت با قرص برنج جان خود را از دست دادند. به عبارتی در سال قبل، قرص برنج (فسفید آلومینیوم) بهتنهایی مسوول بروز 11 درصد از کل مسمومیتهای منجر به فوت ناشی از عوامل دارویی و شیمیایی در کشور بوده است. این در حالی است که متاسفانه در پنج ماهه اول سال (1397)، 308 نفر در کشور بر اثر مسمومیت با قرص برنج فوت کردند که در مقایسه با مدت مشابه در سال قبل (1396) که تعداد فوتشدگان ناشی از این مسمومیت 236 نفر بود، افزایش 30 درصدی را نشان میدهد.
وی با اشاره به آمار متوفیان تصریح: بیشترین آمار متوفیان در سال گذشته به ترتیب مربوط به استانهای تهران با ۱۳۴، مازندران با ۸۸ و گیلان با ۶۹ فوتی بوده است. بیشتر فوتشدگان نیز در رده سنی ۴۰-۲۰ سال بودند و 64 درصد فوتشدگان مرد و مهمترین علت مسمومیتها، عمدی بوده است.
سلطانینژاد در معرفی قرص برنج افزود: قرصهای حاوی فسفید آلومینیوم در کشور، بهویژه در نواحی شمالی با عنوان «قرص برنج» برای نگهداری برنج و سایر غلات در انبارها و جلوگیری از تاثیر مخرب حشرات موذی، نسبتا رایج است. این فراورده تولید داخلی نداشته و بیشتر با نام تجاری Phostoxin® وارد کشور میشود. از سال ۱۳۸۴ بهدنبال گزارش سازمان پزشکی قانونی کشور به هیات نظارت بر سموم (بهعنوان عالیترین مرجع سیاستگذاری در زمینه واردات، صادرات، تولید و توزیع سموم آفتکشهای کشاورزی در کشور) و با تصویب این هیات، فسفید آلومینیوم به شکل قرص تخت از فهرست رسمی سموم کشاورزی کشور حذف و هرگونه واردات، توزیع و فروش آن ممنوع اعلام شد و هرگونه کاربرد کشاورزی این سم تنها بهصورت محدود و به شکل سایر فرمولاسیونها و تحت نظارت کارشناسان کشاورزی در مصارف غیر خانگی و بیشتر در موارد صنعتی و یا بهعنوان جوندهکش صورت میگیرد. متاسفانه تمامی قرصهای برنج حاوی فسفید آلومینیوم که در بازارهای سیاه و مراکز غیرمجاز در کشور به فروش میرسند بهصورت قاچاق و غیرقانونی وارد کشور میشوند. استفاده از قرصهای برنج حاوی فسفید آلومینیوم در کشاورزی بهدلیل کارایی بالای این فراورده برای از بین بردن آفات، قیمت ارزان، سهولت استفاده، باقی نماندن در محصول استقبال زیاد مصرف از سوی کشاورزان همراه است. بهدلیل عواملی مانند سمی بودن زیاد و میزان کشندگی بالا این ماده و سهولت دسترسی به این سم، در سالیان اخیر میزان قابلتوجهای از بروز مسمومیت ناشی از مصرف این سم بهویژه در برخی استانهای کشور مانند تهران، گیلان، مازندران، کرمانشاه، همدان، لرستان و گلستان مشاهده شده است. متاسفانه به علت تمایل کشاورزان به مصرف این سم برای نگهداری محصول برنج بهویژه در مصارف خانگی یا نیمهصنعتی به دلایل ذکرشده قبلی، قاچاق این فراورده از کشورهای همسایه و ایجاد بازار سیاه این سم در کشور وجود دارد و بسیاری از موارد، افرادی که از این سم برای خودکشی استفاده میکنند. این قرصها را از بازار سیاه و غیرقانونی تهیه میکنند که در این زمینه نیازمند لزوم برخورد جدیتر با این معضل هستیم.
وی با تاکید بر نبود پادزهر این قرص گفت: به علت نبود وجود پادزهر اختصاصی و سمی بودن ذاتی بالای گاز فسفین آزاد شده در اثر مصرف فسفید آلومینیوم در معده، مرگومیر در اثر مسمومیت با مصرف قرص برنج بالاست. از لحاظ زمان بروز علائم و نشانههای بالینی مسمومیت، بعد از مصرف خوراکی قرص فسفید آلومینیوم، علائم و نشانههای مسمومیت، در طی 10-15 دقیقه اول بعد از بلع ظاهر میشوند و مرگ بیمار ممکن است در مدت کمتر از شش ساعت رخ دهد. اگر در عرض شش ساعت پس از مسمومیت علائمی ظاهر نشود، بیمار بدون علامت خواهد ماند. در صورت مسمومیت خوراکی، علائم تحریکی دستگاه گوارش شامل تهوع، استفراغ و دردهای شکمی است. بیشتر مرگومیرها در خلال 12-۲۴ ساعات اولیه مسمومیت اتفاق افتاده و معمولا ناشی از ایست قلبی است. مرگومیر بعد از ۲۴ ساعت اغلب ناشی از نارسایی کبدی است. علائم مسمومیت ناشی از درگیری سیستمهای قلبی- عروقی، گوارشی، عصبی و ریوی است. شایعترین علائم و نشانههای بالینی مسمومیت با فسفیدآلومینیوم عبارتند از بیقراری، تحریکپذیری، گیجی، سرگیجه، لرزش، دوبینی، نداشتن تعادل، سرفه، تنگی نفس، درد کولیک شکمی، تهوع، استفراغ، در پارهای موارد استفراغ سیاهرنگ، مدفوع سیاهرنگ، تعریق، ضعف و بیحالی، افت شدید فشارخون، کاهش برونده قلبی، اختلال و بینظمی در ضربان قلب، آدم ریوی، سیانوز، اختلالات کلیوی، زردی، بزرگی کبد و طحال، فلج روده، تشنج، نشانگان دیسترس تنفسی حاد. همچنین افت شدید فشارخون و شوک شایعترین علائم در مسمومیتهای شدید است. بوی مشابه سیر یا ماهی گندیده از تنفس بیمار ممکن است استشمام شود. علائم تاخیری مسمومیت نیز شامل آدم ریوی، تتانی هیپوکلسمیک، کلاپس قلبی- عروقی، آسیب کبدی، برادیکاردی، اسیدوزمتابولیک، اختلالات قلبی، ترومبوسیتوپنی و متهموگلوبینمی است.
دکتر کامبیز سلطانینژاد با بیان اینکه اگرچه در بسیاری از موارد علت مسمومیت در اثر مصرف عمدی و خوراکی این سم است، افزود: با وجود این، مواردی از بروز مسمومیتهای شدید و کشنده تصادفی در اثر استنشاق گاز فسفین آزاد شده از قرصهای برنج نگهداری شده در محیطهای مرطوب، نیز گزارش شده است.
قابلذکر است نوع دیگری از فراورده موسوم به قرص برنج برای نگهداری و حفظ محصولات از آفات انباری بهویژه برای مصارف خانگی در کشور ما موجود بوده و بهصورت قانونی به فروش میرسد، این نوع قرص برنج فاقد ماده سمی فسفید آلومینیوم بوده و حاوی عصاره سیر، نمک طعام و تالک است. این قرصها که به عنوان «قرص برنج گیاهی» شناخته میشوند، فاقد اثرات سمی و کشنده برای انسان بوده و مصرف آن در انسان بیخطر محسوب میشود.
پیش از این نیز دبیر ستاد مرکزی اطلاع رسانی داروها و سموم سازمان غذا و دارو در گفتوگو با ایسنا از بازار سیاه و قاچاق قرص برنج در کشور خبر داده بود. یسنا بهمنش با اشاره به رده سنی مسموم شدگان قرص برنج تصریح کرده بود: این مسمومیتها بیشتر در رده سنی ۲۰ تا ۴۰ سال بوده و بیشتر آنها به قصد خودکشی بودهاند. بر اساس آمار بهدست آمده از بیمارستانهای مرجع مسمومیت کشور، در شش ماه نخست سال ۱۳۹۷، از میان ۵۳ هزار و ۸۰۰ مراجعه مسمومیت به بیمارستانها، ۶۳۳ مورد مربوط به مسمومیت با قرص برنج بوده است. بیشترین گزارش مسمومیت مربوط به شهر تهران با ۲۲۸ مراجعه به دو بیمارستان لقمان و بهارلو بوده است. بعد از تهران استان لرستان با ۵۸ مراجعه، مشهد، بابل و ارومیه بین ۴۳ تا ۴۷ مراجعه و دیگر شهرها کمتر از ۳۰ مورد مراجعه ناشی از مسمومیت با قرص برنج داشتهاند.
