افغانستان نیاز به معجزه دارد
محمدرضا فرقانی
پیشرویهای نظامی طالبان طی هفتههای اخیر موجب شده است تا این گروه هم از نظر میدانی و هم از نظر سیاسی دست برتر را در صحنه افغانستان داشته باشد. در حال حاضر دولت افغانستان با مشکلات مختلفی روبهرو شده است. با خروج نیروهای نظامی امریکا، هم آموزش نیروهای نظامی افغانستان متوقف شده و هم روحیه آنها بهشدت افت کرده است و آنها خود را بدون حامی تصور میکنند.
تفاوت دیدگاهها بین سیاستمداران و سران دولت افغانستان در نحوه رویارویی و مقابله با طالبان نمود بیشتری یافته و جناحهای مختلف دولت افغانستان در این رابطه اختلافاتشان بیشتر شده و همین مساله در کاهش روحیه نیروهای نظامی افغانستانی اثر گذاشته است.
سفر اشرف غنی، رئیسجمهور افغانستان در راس یک هیات سیاسی از جمله «عبدالله عبدالله» به واشنگتن و دیدارهایی که وی در امریکا انجام داد، نشان داد دولت مرکزی افغانستان نمیتواند به حمایت عملی و میدانی امریکا چشم امید داشته باشد. به عبارت دیگر، امریکا اشرف غنی را مایوس و امید حمله به مواضع طالبان را منتفی کرد.
نحوه استقبال از اشرف غنی نشان از بیتوجهی به وی توسط دولت امریکا دارد، بهرغم رایزنی رئیسجمهور افغانستان با همتای امریکایی خود، بهنظر میرسد انتظارات اشرف غنی برآورده نشده است. پس از دیدار هم مشاهده کردیم که کنفرانس خبری مشترک روسای جمهور دو کشور برگزار نشد و تنها اشرف غنی در میان خبرنگاران حاضر شد و به سوالات پاسخ داد.
واشنگتن به کابل فشار میآورد تا دیدگاههای خود را تعدیل کرده و شرایط طالبان را برای پیشرفت مذاکرات صلح بپذیرد. در واقع، شرط اصلی طالبان کنارهگیری دولت اشرف غنی و روی کار آمدن دولت موقت برای پیشبرد امور در هنگام مذاکرات صلح است تا پس از دستیابی به توافق، انتخابات سراسری برای تشکیل دولت دائمی برگزار شود.
بخش عمدهای از سیاستمداران و مقامات دولت افغانستان از جمله عبدالله عبدالله معتقدند دولت اشرف غنی باید کنار برود و دولت موقت اداره کشور را برعهده بگیرد. اشرف غنی تاکنون در مقابل درخواست طالبان مقاومت کرده اما «زلمای خلیلزاد» نماینده ویژه امریکا در امور افغانستان نیز بهصورت ضمنی گفته است که شرط طالبان باید عملی شود.
طالبان در دو جبهه غرب و شمال متمرکز شده و پس از تصرف هلمند، بهنظر میرسد درصدد تصرف استان فراه است. این در حالی است که قبلا تصور میشد در این مناطق، مردم با طالبان همراهی نکنند و دولت افغانستان نیز در سیاستهای اعمالی به این مساله توجه میکرد؛ اما با حملات طالبان این سیاست به شکست انجامیده است.
دولت اشرف غنی نه تنها در عرصه نظامی از طالبان شکست خورده بلکه اقبال مردمی را هم از دست داده است، در آخرین انتخابات ریاستجمهوری افغانستان، تنها ۲۰ درصد مردم این کشور در آن مشارکت داشتند و اشرف غنی هم با حدود ۱۰ درصد آرا و با حواشی بسیار به ریاستجمهوری رسید.
بر اساس توافق دوحه میان امریکا و طالبان، واشنگتن پذیرفته بود که وارد درگیری نظامی با طالبان نشود و طالبان نیز متعهد شده بود که به نیروهای امریکا و ناتو حمله نکند تا زمینه خروج آنها از افغانستان فراهم شود. اکنون طالبان اعلام کرده که بر اساس توافق دوحه، به مراکز استانها حمله نمیکند، به همین خاطر حملات طالبان متمرکز بر شهرستانها و مناطق روستایی است. با این حال، تا زمانی که طالبان به نیروهای امریکایی حمله نکند، بهنظر نمیرسد که ارتش ایالات متحده به طالبان حمله کند.
درباره رویکرد روسیه و چین نسبت به تحولات افغانستان باید گفت: روسیه و چین هم نسبت به تحولات اخیر افغانستان نگرانی خود را دارند. طی یکی، دو سال اخیر و با توجه به مذاکرات امریکا با طالبان و توافق دوحه، زمینه برای مطرح شدن طالبان بهعنوان یک گروه رسمی فراهم شده و از آن بعد، شاهد مذاکرات کشورهای مختلف با طالبان هستیم.
روسیه، چین، ایران، اتحادیه اروپا و برخی از کشورهای همسایه افغانستان گفتوگوهایی را با طالبان آغاز کردهاند، حتی هند -که طالبان را یک گروه و ابزاری از سوی پاکستان میداند– به مذاکرات صلح علاقهمند شده است بهطوری که وزیر امور خارجه هند در سفر اخیر خود به قطر اعلام کرد که دهلینو از پروسه صلح در افغانستان حمایت میکند که به معنای پذیرش طالبان است.
مسکو و پکن بهدلیل مخاطراتی که ناامنی در افغانستان میتواند برای آنها به همراه داشته باشد و همچنین منافعشان تحولات افغانستان را رصد میکنند. این دو کشور هرچند که با دولت کابل ارتباط دارند؛ اما مراوداتی نیز با طالبان برقرار کردهاند.
دیدگاه روسیه و چین نسبت به رویکرد امریکا در افغانستان هم قابل توجه است، روسیه و چین امریکا را بهعنوان کشوری میدانند که با خروج غیرمسوولانه نیروهایش از افغانستان در حال زمینهسازی برای ناامنسازی، بحران و جنگ داخلی در افغانستان است. در واقع، آنها واشنگتن را مسوول شرایط موجود در افغانستان میدانند.
ایران در طی یکی، دو سال اخیر تماسهایی را با طالبان برقرار کرده و ارتباطات با این گروه به ارتباطات دیپلماتیک تبدیل شده و رایزنیهایی میان طرفین انجام شده است. ایران تحولات اخیر افغانستان را با حساسیت و دقت ویژهای دنبال میکند و شرایط را تحت نظر دارد و طرفین را به پرهیز از خشونت و اقدامات افراطی و همچنین گفتوگوهای بینالافغانی دعوت کرده است؛ اما در هیچ کدام از موضعگیریهایش جانبدارانه عمل نکرده است
