صنعتگران بومي بازیچه کرونا و بهانههاي قانوني!
الهام بهروزی
صنایع دستی و فعالان این حوزه از بدو شیوع کرونا با شوک و رکودی یکباره مواجه شدند تا جایی که برخی از هنرمندان و فعالان این حوزه که تنها درآمد خود را از طریق تولید محصولات و دستساختههای بومی کسب میکردند، عملا با تعطیلی ناخواسته و اجباری مشاغل و نمایشگاههای سراسری در اثر سرایتپذیری کرونا و مصوبات ستاد ملی مبارزه با کرونا میزان درآمدشان به صفر رسید و در وضعیت اسفناکی قرار گرفتند که البته در ادامه برخی از این صنعتگران توانستند با روی آوردن به فضای مجازی بازار کوچکی برای عرضه و فروش محصولات خود دست و پا کنند؛ ولی برخی از آنها بهدلیل دور بودن از این فضا نتوانستند بازار چندانی غیر از جامعه پیرامونی خود، آن هم در روزهای محدودی که امکان فعالیت برای بازار و کسبه وجود داشت، دست و پا کنند.
بدیهی است تداوم این وضعیت به سخت و سختتر شدن شرایط صنعتگران و افت فروش محصولات و صنایع دستی بومی که اغلب از سوی مسافران و گردشگران داخلی و خارجی خریداری میشدند، منجر شد. طبیعتا این وضعیت بغرنج گریبان تمام صنعتگران کشور را گرفت و صنعتگران بوشهری هم از ضربه مهلک کرونا بینصیب نماندند و با زیان شدیدی در این ۱۹ ماه بهدلیل تعطیلی نمایشگاههای سراسری و فصلی و نبود بازارچه صنایع دستی در استان روبهرو شدند. البته در این میان، گالری کوچکی که چند سال پیش از سوی معاونت صنایع دستی ادارهکل میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری استان در میدان امام فعال شده بود، با فعالیت منطبق با رعایت کامل پروتکلهای بهداشتی توانست در این ایام بحرانی بخشی از تولیدات و دستساختههای بومی هنرمندان و صنعتگران هماستانی را به فروش برساند و به بهبود وضعیت این قشر کمک کند.
این گالری که پیش از این در ماههای نخست پاندمی کرونا با تصمیم متولی خود، تعطیل شده بود تا با نرمال شدن وضعیت فعالیت خود را آغاز کند، در آن ایام چندان نتوانست برای هنرمندان بوشهری راهگشا باشد ولی با اعتراض جمعی از صنعتگران در نهایت این گالری با شرایطی فعالیت خود را آغاز کرد و نه مانند قبل اما به سهم خود توانست در درآمدزایی هنرمندان بومی موثر ظاهر شود و تقریبا این گالری داشت روال عادی خود را در خرید و فروش محصولات و دستساختههای هنرمندان هماستانی طی میکرد تا اینکه از سه هفته پیش از سوی معاونت صنایع دستی ادارهکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر ظاهرا شرایط جدیدی برای آن تعریف شد که طبق شنیدهها، این تغییرات بر اساس قوانین دیوان محاسبات در نظر گرفته شده است که البته با اعتراض شدید جمعی از صنعتگران بومی مواجه شد و در نتیجه این اعتراض متاسفانه این گالری که تنها فروشگاه محصولات و دستساختههای صنعتگران استان است که از سوی بخش دولتی بهمنظور حمایت از هنرها و صنایع بومی در بوشهر دایر شده بود، از ۱۲ تیرماه تعطیل شد. قطعا این تصمیم نقش زیادی در افت بازار محصولات و صنایع دستی بومی استان خواهد داشت و این مساله اکنون به دغدغهای جدی برای صنعتگران فعال استان تبدیل شده است و آنها به این وضعیت شاکی و در این میان دست به دامن استانداری، فرمانداری و سازمان بازرسی استان برای رفع این گره کور شدهاند. حال باید دید که معاونت صنایع دستی ادارهکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان چه راهکاری برای رفع این مشکل اتخاذ میکند؛ آن هم در این شرایط بحرانی که زیرساخت دیگری برای عرضه و فروش محصولات و صنایع دستی بومی در استان وجود ندارد.
یکی از صنعتگران که حضور فعالی در گالری میراث فرهنگی استان دارد، در شکایت از وضعیت موجود به بامداد جنوب گفت: کرونا از یک طرف نبض کار ما صنعتگران را از کار انداخته است و از سوی دیگر، معاون صنایع دستی ادارهکل میراث فرهنگی هر بار با یک بهانه گالری فعالی که مدیریتش را برعهده دارد، تعطیل میکند و ما را تحت فشار میگذارد! این در حالی است که در این برهه بحرانی انتظار داریم بهجای اینکه مقابل ما صنعتگران بایستد، دست ما را بگیرد.
وی که نخواست نامش فاش نشود، ادامه داد: تقریبا این گالری با شروع فعالیتش در دوران کرونا که آن هم با اعتراض پیدرپی صنعتگران محقق شد، توانست ماهانه برای ما ایجاد درآمد کند؛ چراکه با توجه به شرایط کرونایی امکان عرضه فیزیکی محصولاتمان در جای دیگری ممکن نیست. بنابراین ما از میزان فروش و فعالیت این گالری راضی بودیم و همه چیز هم آرام پیش میرفت؛ اما خانم رحیمی از سه هفته پیش تصمیم جدیدی برای فعالیت گالری گرفت و مدعی شد که طبق تصمیم دیوان محاسبات، در این گالری آنها دیگر اجازه فروش مستقیم محصول از طریق دستگاه پوز یا دریافت پول نقد را ندارند و تنها میتوانند در این گالری ثبت سفارش کنند و خرید محصول هم تنها میتواند از طریق حساب صنعتگران محقق شود.
به گفته این صنعتگر، قطعا این تصمیم با توجه به شرایط فعلی، پیامدی جز متوقفشدن فروش صنایع دستی عرضهشده در این فضا نخواهد داشت. از اینرو، یکی از صنعتگران پیشنهاد کرد که دستگاه پوز خود را آنجا مستقر کند و بقیه صنعتگران هم میتوانند از آن برای دریافت وجه خرید مشتریان استفاده کنند که دوباره معاون صنایع دستی ادارهکل میراث فرهنگی اعلام کرد که دیوان محاسبات با این کار مخالف است. این همه بهانهجویی واقعا برای ما قابل هضم نبود، از اینرو به نماینده دیوان محاسبات در ادارهکل میراث فرهنگی مراجعه کردیم و جویای دلیل این مخالفت شدیم که البته آنجا پاسخ متفاوتی شنیدم و آن هم این بود که بله مخالفت شده است اما نه به این شدت، اینکه این گالری میتواند فعالیت کند ولی باید از سوی بخش خصوصی مدیریت شود. ما این تصمیم را منطقی دیدیم و با دیگر همکاران صنعتگر خودمان مشورت کردیم برای مدیریت آن که در نهایت یکی از فعالان این حوزه برای مدیریت گالری از سوی ما تائید شد ولی دوباره مدیریت این فرد از سوی برخی از صنعتگران دیگر که حتی یک کار هم در این گالری عرضه نکردهاند، مورد اعتراض واقع شد!
وی با بیان اینکه قطعا ادامه این وضعیت اصلا برای ما زیانرسان است، از اینرو تقاضای تشکیل جلسه با مدیرکل میراث فرهنگی استان و نماینده دیوان محاسبات را دادیم، تصریح کرد: در نهایت نشستی با تعیین شرایط خاصی در میراث فرهنگی برنامهریزی شد که در آن نشست، نه مدیرکل میراث فرهنگی و نه نماینده دیوان محاسبات حضور داشت و تنها معاون صنایع دستی و حراست این ادارهکل و چند تا از صنعتگران مخالف و موافق حضور داشتند که متاسفانه این نشست بهدلیل اعتراضهای مکرر دو طرف به نتیجه مطلوبی نرسید و البته ما به این نشست تنها اکتفا نکردیم و دوباره به میراث فرهنگی مراجعه کردیم و با آقای ارسطوزاده، مدیرکل میراث فرهنگی استان مشکل خود را در میان گذاشتیم و البته پاسخ امیدبخشی هم از وی دریافت نکردیم. حرف ما این است که اگر فعالیت گالری غیرقانونی است، پس چرا اصلا راهاندازی شد؟! مگر آن زمان قانونی نبود؟!
این صنعتگر در پایان با بیان اینکه میراث فرهنگی پیش از این قرار بود با مرمت عمارت رفیعی سرای صنایع دستی شماره ۲ را فعال کند، افزود: همچنین قرار بود که بازارچه صنایع دستی را در بازاری که در انتهای کوچه حاجرئیس قرار داشت، راهاندازی کند و در سفر وزیر میراث فرهنگی به استان این قول را به ما صنعتگران داده بود اما الان نه خبری از راهاندازی عمارت رفیعی است و نه خبری از توافق با مالک بازارچه صنایع دستی در بافت تاریخی! این در حالی است که پیش از این ما صنعتگران توانسته بودیم نظر مالک این ملک را برای راهاندازی بازارچه جلب کنیم؛ اما با تعلل ادارهکل میراث فرهنگی، ظاهرا نظر مالک هم برگشته است. متاسفانه دود این تعلل الان در چشم ما فعالان حوزه صنایع دستی استان دارد میرود!
معاون صنایع دستی ادارهکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر نیز در خصوص دلیل تصمیم این معاونت درباره توقف فروش در گالری تحت مدیریت این ادارهکل به بامداد جنوب گفت: هدف وزارتخانه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری توسعه و ترویج صنابع بومی کشور است که این رسالت بر عهده ادارات کل میراث فرهنگی استانها گذاشته شده است. حال با توجه به اینکه در بوشهر بازارچه دائمی وجود ندارد و جامعه صنایع دستی استان هم هر روز بیشتر از قبل با اضافه شدن صنعتگران جدید در حال بزرگ شدن است، بنابراین درصدد هستیم تا فضای بزرگتری در قالب نمایشگاه دائمی را برای این جامعه و عرضه محصولاتشان در استان فراهم کنیم. بهطور قاعدهمند راهاندازی این نمایشگاه در معرفی و فروش محصولات بومی نقش موثری ایفا میکند که ما در این راستا یک گالری را راهاندازی کردیم که در ادامه طبق قوانین دولتی در چنین نمایشگاهی امکان استقرار دستگاه پوز (بخش دولتی) یا دریافت پول نقد برای ما میسر نیست.
لیلا رحیمی در ادامه با بیان اینکه با توجه به شرایط فعلی که کرونا حاکم کرده و هیچگونه نمایشگاهی هم برگزار نمیشود، قطعا صنعتگران برای عرضه و فروش محصولات خود با مشکل جدی روبهرو هستند، تصریح کرد: اما نباید فراموش کنیم که در کنار این، فضای مجازی وجود دارد که الان به یک فرصت برای صنعتگران تبدیل شده و بسیاری از هنرمندان با استفاده از این ظرفیت توانستهاند که به فروش قابلتوجهی دست بیابند. بنابراین وقت این است که صنعتگران از فضای سنتی فاصله بگیرند و برای فروش محصولات خود به فضای مجازی روی بیاورند. خوشبختانه در این رابطه، از دو سال پیش آموزشهای لازم به آنها در قالب دورههای تخصصی داده شده است. خوشبختانه بوشهر در زمینه استفاده از فضای مجازی رتبه نخست را از آن خود کرده است. قطعا صنعتگران میتوانند از طریق این فضا کسب درآمد کنند. البته ما هم بهدلیل شرایط پیشآمده ناراحت هستیم و دغدغه صنعتگران را داریم و امیدوارم خیلی زود بتوانیم مکانی را برای عرضه محصولات آنها دایر کنیم؛ ولی در این شرایط فضای مجازی میتواند در فروش محصولات به آنها کمک شایانی کند.
وی در پایان یادآور شد: طبق مصوبات و قوانین، وزارتخانه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری تنها در نمایشگاههای سراسری و عمارتها و بناهای تاریخی واگذار شده به بخش خصوصی (طی مزایده و مناقصه) و همچنین موزهها بهصورت گیفتشاپها مجاز به عرضه و تولید صنایع دستی است وگرنه در هیچ فضای دیگری نمیتواند گالری خرید و فروش محصولات و صنایع دستی را فعال کند!
در پایان یادآوری میشود که آیا با پادرمیان استانداری و بازرسی استان بوشهر این مشکل میان صنعتگران هماستانی و ادارهکل میراث فرهنگی استان بوشهر حل خواهد شد یا خیر؟!
