فراجناحی، جناحی یا شایسته‌سالار

ابوعلی زرین‌قلم

کمتر از سه هفته دیگر عمر دولت دوازدهم به پایان می‌رسد و قرار است دولت سیزدهم کار خودش را شروع کند. هنوز تکلیف وزرای آینده مشخص نیست و همه در تلاش هستند تا از دریچه نگاه خود دولت آینده را ارزیابی، تحلیل و پیش‌بینی کنند. این مساله باعث‌شده تا هنوز هم افق چندان روشنی از وضعیت دولت آینده در پیش‌روی مردم قرار نگیرد.

اینکه قرار است دولت آینده با چه رویکردی تشکیل شود، مورد بحث است. حجت‌الاسلام سیدابراهیم رئیسی در هنگامه تبلیغات و پس از پیروزی در این انتخابات گفت که خودش فراجناحی بوده و به هیچ طیف سیاسی وابستگی ندارد (که البته یک تعارف بیشتر نبود) و در تشکیل دولتش هم فراجناحی عمل خواهد کرد. اینکه تا چه اندازه این وعده‌ها جامه عمل پوشیده و بتواند به نقطه حقیقت برسد، باید صبر کرد.

با این حال سه نگاه بر دولت آینده سایه افکنده و می‌توان آن را پیش‌بینی کرد. نگاه اول همان وعده‌ای بود که رئیسی داد و گفت که دولتی فراجناحی تشکیل خواهد داد! اما اینکه این گزینه تا چه اندازه با توفیق رفیق شود، بستگی کامل به اراده شخص خودش دارد. گزینه دوم که بسیاری از فعالان ستاد نامبرده در تلاش برای نهایی کردن آن هستند، دولت جناحی است یا به عبارتی دولت جوان انقلابی که در همه ابعاد می‌تواند آینده سیاسی رئیسی را نشان دهد. سومین گزینه، دولت شایسته‌سالار است که همه می‌توانند ابعاد چنین دولتی را تشخیص دهند.

کابینه غیراشرافی

یک استاد دانشگاه و فعال سیاسی اصولگرا بر این باور است که منطقی‌ترین کار دولت سیزدهم برای بازگرداندن سرمایه اجتماعی، ترمیم اعتماد و اعتبار قوه مجریه در گام اول، معرفی کابینه‌ای مردمی و به دور از رفتارهای اشرافی است.

محمدصادق کوشکی در گفت‌وگو با خبرنگار گروه سیاسی ایرنا درباره اولویت‌های دولت سیزدهم گفت: در سال‌های اخیر سرمایه اجتماعی دولت‌ها کاهش پیدا کرده و هر دولتی که بر سر کار بیاید برای رفع مشکلات باید سرمایه اجتماعی را افزایش دهد. گام اول موفقیت دولت سیزدهم فارغ از اینکه چه کسی مسوول آن باشد، برگرداندن سرمایه اجتماعی به ساختار دولت و ترمیم اعتماد از دست رفته است و اگر این اتفاق بیفتد، غلبه بر مشکلات اقتصادی راحت‌تر خواهد بود.

به گفته وی، اگر کابینه سیزدهم متشکل از افراد اهل کار، به دور از رفتارهای اشرافی و با کارنامه موفق و ارتباط صمیمانه و صادقانه با مردم باشد، می‌توان بخشی از سرمایه اجتماعی را بازگرداند و مردم را امیدوار کرد.

نمی‌توان انتظار زیادی داشت

از سوی دیگر یک نماینده ادوار مجلس معتقد است که رئیسی ناچار به تشکیل دولت جناحی با مشارکت جریان اصولگرایی است و نمی‌توان انتظار زیادی در این حوزه از وی داشت.

جلال میرزایی درباره ترکیب احتمالی کابینه دولت رئیسی اظهار کرد: توقعی نیست که رئیس‌جمهوری منتخب کابینه‌ای فراجناحی تشکیل دهد، زیرا پایگاه اجتماعی سیدابراهیم رئیسی مشخص بوده و جریان اصولگرا از وی حمایت کرده است برای اینکه این جریان بتواند پاسخگوی مسوولیتی که بر عهده گرفته، باشد، رئیسی ترجیحا باید یک کابینه اصولگرا تشکیل دهد و از افراد شایسته و متخصص اصولگرا در کابینه خود استفاده کند.

به گفته وی، ما به‌عنوان اصلاح‌طلب نمی‌توانیم در پوشش تشکیل دولت فراجناحی به‌دنبال سهم‌خواهی در دولت آینده باشیم. چراکه این وضعیت باعث می‌شود که تکلیف مردم در عرصه رقابت‌های انتخاباتی روشن و مشخص نباشد. در واقع اگر ما رقابت را به رسمیت می‌شناسیم باید جریان پیروز، دولت را تشکیل دهد. در عین حال اگر در ترکیب کابینه رئیسی، مطالبات طیف مجلس برآورده نشود، شاهد شکل‌گیری رقابت بین طیف رئیسی و قالیباف خواهیم بود اتفاقی که در جریان اصلاح‌طلبی هم سابقه داشته است.

استفاده افراد متخصص

در همین حال یک عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی گفت: رئیسی برای تشکیل کابینه کارآمد از وزرای موفق دولت‌های پیشین استفاده کند.

محمدعلی نمازی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به ضرورت تشکیل کابینه با وزرای کارآمد اظهار کرد: در انتخاب اعضای کابینه باید توجه زیادی به سابقه عملکرد افراد داشت و بهترین معیار برای انتخاب، سابقه و تجربه عملکرد موفق آنهاست. در واقع کسی باید انتخاب شود که کارنامه موفقی داشته باشد.

به گفته وی، اعضای کابینه باید تخصص مسوولیتی که می‌پذیرند را داشته باشند و شجاعت داشته و اهل ریسک باشند. مردم‌دار باشند و همچنین بتوانند از تمام ظرفیت همکاران خود استفاده کنند و آنها را به‌طور جدی پای کار بیاورند و زمینه‌ی بروز نظرات آنها را تهیه کنند. اعضای کابینه باید مدیریتی قوی داشته باشند، سازماندهی را بلد باشند و بتوانند از امکانات کم بهره‌برداری حداکثری داشته باشند. از سویی توانایی همکاری و سازگاری با مدیران سایر بخش‌ها را دارا باشند.

نمازی در ادامه یادآور شد که اگر رئیسی به شعار فراجناحی واقعا پایبند است، باید از مدیران با تجربه و متخصص استفاده کند که اصولگرایان در این زمینه دست پری ندارند، زیرا کمتر در امور اجرایی بوده‌اند، بنابراین باید به سمت انتخاب وزرای موفق دولت‌های خاتمی، احمدی‌نژاد و روحانی برود. البته در این بین هماهنگ کردن این وزرا کار شخص رئیس‌جمهور است. وزرا از هر طیف و جناحی باشند نیاز به یک هماهنگ‌کننده قوی دارند تا بتوانند در کنار هم کار کنند و این مسوولیت شخص رئیس‌جمهور است که آنها را در کنار هم هماهنگ کند و به اصطلاح جوش دهد.

نمازی در ادامه نظراتش یادآور شد که دوره افراطی‌گری و شعاری عملی کردن سپری شده است امروزه همه دلسوزان کشور که تخصص و سابقه اجرایی دارند، دنبال خدمت به مردم هستند اگر رئیسی قوی‌ترین افراد را صرفه نظر از حزب و جناح انتخاب کند و مجلس شورای اسلامی هم همکاری کند، کابینه قوی تشکیل می‌شود.

رئیسی دنبال کابینه تکنوکرات باشد

در همین حال، یک فعال سیاسی دیگر می‌گوید: من فکر می‌کنم در شرایط فعلی، کشور نیاز به کابینه‌ای مبتنی بر تکنوکرات‌ها دارد. اگر آقای رئیسی به سمت استفاده از تکنوکرات‌ها برود و از آنها استفاده کند، می‌تواند کابینه موفقی داشته باشد؛ اما اگر از حضور آنها غفلت شود فرصت خاصی از ایشان گرفته می‌شود.

داریوش قنبری پیش از این گفته بود: شاید یکی از مشکلاتی که دولت بعدی و شخص آقای رئیسی با آن روبه‌رو خواهند بود، حامیانی است که برای رای‌آوری ایشان تلاش کردند و الان انتظار دارند در کابینه ایشان حضور داشته باشند. البته پیش‌تر خودشان هم اعلام کرده بودند ستادشان مردمی است و مبتنی بر این موضع، قاعدتا نباید وام‌دار اشخاص خاصی باشند. باید بدون توجه به جناح‌بندی‌ها دولت آینده به سمت استفاد از افرادی برود که کار بلد هستند؛ به معنای واقعی تکنوکرات هستند و می‌توانند برای حل مشکلات جدی جامعه راهکار علمی ارائه دهند.

قنبری همچنین در مورد وظایف دولت گفته بود: ما مسائل و مشکلات زیادی داریم، اما این مشکلات هم راهکار دارند. این طور نیست که مشکلات مملکتمان لاینحل باشند. با حل بعضی موضوعات مثل مساله سیاست خارجی می‌شود برای حل سایر مشکلاتمان پیشقدم شویم. اگر افراد کاربلدی در دولت و دستگاه دیپلماسی حضور داشته باشند که از فرصت دولت جدید استفاده کنند به‌نظر من دولت منتخب می‌تواند موفق باشد.