کتاب گنجینه لغات را در ذهن کودکان غنی میکند
الهام بهروزی
گزارش روز یکشنبه، ۲۰ تیرماه صفحه ادب و هنر روزنامه بامداد جنوب در خصوص واکاوی اهمیت کتابخوانی در رشد و شکلگیری شخصیت کودکان در گفتوگو با مربیان مراکز فرهنگی هنری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان بوشهر بود که در این گزارش برخی از این مربیان، کتاب را بالی برای پرورش تخیل کودکان معرفی کردند و برخی دیگر از اهمیت کتابخوانی در سلامت رفتاری و رشد ذهنی و آیندهنگری آنها سخن گفتند.
در این گزارش، بخش دوم و پایانی نظر بقیه مریبان مراکز فرهنگی هنری کانون پرورش فکری استان در پاسخ به این پرسش مبنی اینکه «بهعنوان مربی کودک که سالهاست با کودک و کتاب سر و کار دارید، نظرتان در خصوص تاثیر کتاب و کتابخوانی بر شخصیت کودکان چیست؟» منتشر میشود.
مربی ادبی مرکز فرهنگی هنری اهرم در پاسخ به این پرسش به بامداد جنوب گفت: از آنجا که مطالعه در دوران کودکی یکی از عناصر اصلی و تاثیرگذار در شکلگیری شخصیت کودک است. بنابراین آشنا کردن کودکان با کتاب و کتابخوانی تاثیر بسزایی در رشد و تکامل آنها در تمامی ابعاد دارد. بدیهی است توجه به فرهنگ مطالعه در خانه و مدرسه موجب تربیت افرادی سالم و در نهایت شکلگیری جامعه سالم میشود. دین اسلام، دین خواندن است و ما مسلمانان وظیفه سنگینی در خصوص خواندن بهعنوان الگوی مردم جهان داریم. از اینرو، میتوان دوران کودکی را از بهترین دوران برای ایجاد عادت به مطالعه در فرد دانست. همانطور که یک کودک، خواندن و نوشتن و حساب کردن را یاد میگیرد، باید روش صحیح مطالعه را بیاموزد.
فاطمه بحرینینسب بلا بیان اینکه ما باید روش مطالعه را به کودک بیاموزیم و او را به مطالعه عادت دهیم، افزود: استفاده از یک برنامهریزی مناسب، قصهگویی برای کودکان، خواندن اشعار زیبا و بامفهوم، خواندن کتاب با صدای بلند، تشویق کودکان برای کشیدن نقاشی و بیان کردن داستان، استفاده از کتاب برای پاسخ دادن به سوالهای کودکان و اهدای کتاب از راهکارهای مناسب برای جذب آنها است. از اینرو، از سنین آغازین رشد باید برای کودکان کتاب تهیه کرد تا با کتاب انس بگیرند و انگیزه مطالعه داشته باشند و زمانی از اوقات فراغت خود را به مطالعه اختصاص دهند.
به گفته وی، خرید کتاب در سبد خانوادهها قرار بگیرد و پدر و مادرها کودکان را به سمت کتابخوانی سوق دهند. خواندن کتاب برای کودکان از سوی والدین، ضمن ایجاد محیطی شاد و مفرح به آموزش مهارتهای زندگی به آنان نیز کمک موثری میکند و باعث رشد و تکامل ذهنی و رفتاری آنان میشود، کتاب خواندن برای کودکان در صورتی که مستمر و هدفمند باشد، میتواند بهتدریج آنها را به مطالعه علاقهمند کند.
سیده معصومه حسینی، مربی مسوول کانون پرورش فکری مرکز بردخون هم در این باره توضیح داد: خواندن داستان و قصه نقش بسیار مهمی در تکوین شخصیت کودک دارد. در سنین زیر سه سال بهویژه در زمینههای زبانآموزی و آموختن کلمات تازه، نقش بسیار مهمی دارد. در سنین بالاتر، گنجینه لغات کودک به سرعت وسیع و اطلاعاتش غنی میشود. کودک به کمک قصه و شعرخوانی یا گوش دادن به آن و یا بازگو کردن قصههایی که شنیده است، چگونگی بیان احساسات، عواطف و افکار را آموخته و یاد میگیرد که چگونه در برخورد با مشکلات شخصی اعتماد بهنفس داشته باشد. کتابخوانی بهطور غیر مستقیم بر انگیزهها، نگرش و خلقیات کودک تاثیر میگذارد.
مربی فرهنگی سیار روستایی دشتستان در خصوص نقش کتاب و کتابخوانی در شکلگیری شخصیت کودکان بیان کرد: قطعا مطالعه در رشد کودکان مفيد است. معمولا انسانها پس از مطالعه کردن باهوشتر ميشوند، به اين علت که مغز انسان پس از خواندن کتاب دچار تغيير و تحول ميشود که در نهايت باعث بهبود عملکرد مغز ميشود. علاوه بر اين مطالعه کردن باعث بيشتر شدن دانش و آگاهي و اطلاعات در کودکان و نوجوانان و ساير افراد با سنين مختلف ميشود. در زمان مطالعه، فرد ممکن است با کلماتي مواجه شود که تاکنون در زندگي و بهطور معمول از آنها استفاده نکرده باشد . بنابراین با توجه به محتواي متن، متوجه معني آن ميشود و بهتدريج خواهيد ديد علاوه بر اينکه که به مرور زمان دايره لغات فرزندتان نسبت به قبل بالاتر رفته، آن واژگان و لغات را نيز در مکالمات و زندگي روزمره خود به کار ميبندد. من شخصا و بهعينه ديدم که فرزندانم بعد از مطالعه کتب مختلف، لغات و الفاظ جديدي به کار ميبرند و من در همان لحظه تشويقشان ميکنم و با تعجب همراه با تحسين ميپرسم اين لغت و اين واژه را از کجا ياد گرفتي؟ پاسخ ميدهند که در فلان کتاب خواندم و اين کار باعث تشويق بيشتر بچهها به کتابخواني ميشود.
عبدالوحید بهزادی در ادامه با اشاره به اینکه کتاب خواندن باعث تقويت حافظه و تفکر ميشود، افزود: زيرا کودکان را با مطالب و مفهوم جديدي آشنا ميکند که در حافظه کوتاهمدت ذخيره ميشوند و باعث ميشود تا احتمال زوال عقل در بزرگسالي کاهش پيدا کند. انسان با يک کتاب خوب ساخته ميشود، رشد ميکند و براي حرکت آماده ميشود. اگر خانواده راههاي صحيح مطالعه و کتابخواني را به کودکشان از سنين پايين آموزش و او را از همان سنين کودکي به مطالعه سوق دهند، قطعاً کودک به رشد اخلاقي خواهد رسيد.
وی در پایان یادآور شد: کودکان را از سنين کم در کتابخانهها عضو کنيم. بچهها با عضويت در کتابخانهها و شرکت در برنامههايي که در کتابخانهها برگزار ميشود و دوستاني که در کتابخانهها پيدا ميکنند علاوه بر اينکه بار علمي خودشان را بالا ميبرند، در افزايش روابط عمومي کودکان نيز نقش بسزايي دارد.
زینب سهولی، مربی امور فرهنگی کانون پرورش فکری مرکز دیر هم در پاسخ به سوال مذکور در بالا گفت: کودکانی که با مطالعه و کتاب آشنا هستند، دایره لغات پربارتری در ذهن خود دارند. کتابخوانی، محرک بسیار خوبی برای ذهن کودک است، تا او را بیشتر به تفکر وادارد. همچنین معلومات کودک را نیز بالا میبرد. کودکی که بهواسطه کتاب اطلاعات عمومی بالایی داشته باشد، در تعامل با دیگران بهتر عمل میکند و قطعا با توجه به دانستههایش اعتماد به نفس بالایی دارد. کودکان کتابخوان در بزرگسالی افرادی توانمندتر، قدرتمندتر و در پاسخگویی به سوالات، داناتر عمل میکنند. افرادی که در سن کودکی کتاب میخوانند، نیروی تخیل قوی دارند و در هنگام نوشتن جزئيات را بهتر مینویسند.
مکیه موسوینژاد، مربی مسوول مرکز فرهنگی هنری وحدتیه در این باره توضیح داد: به نظر من یک کتاب خوب میتواند احساسات منفی یک کودک را به احساسات مثبت تغییر دهد و از این احساسات مثبت خود برای فکرهای خوب استفاده کند و یک کتاب مناسب برای هر گروه سنی باعث میشود که آن فرد با خواندنش بتواند احساسات خود را بهراحتی بیان کند و شخصیت خود را بر مبنای داستانهای خوب بسازد و حتی باعث تغییر در شخصیت دیگران به شیوهای مثبت شود.
زهره طفرمند، مربي مسوول امور فرهنگي مرکز بندر دير هم در این خصوص گفت: اساس و زیربنای شخصیت انسان در سالهای اول زندگی پایهگذاری میشود و آموختههای این دوران، تاثیر عمیقی بر آینده زندگی فرد دارد. بنابراین اگر کتاب مفید و سازنده در اختیار کودکان قرار گیرد و آنها از همان سنین کودکی به مطالعه عادت کنند، راه و رسم زندگی را خواهند آموخت و تحت تاثیر داستانها و کتابهای آموزنده، به رشد و تکامل خواهند رسید و در آینده نیز برای حل مشکلات خود از کتاب کمک خواهند گرفت.
همچنین عصمت دانش، مربی مسوول کانون پرورش فکری مرکز دالکی در این باره تصریح کرد: كتاب و کتابخوانی علاوه بر تامين نيازهاي جسمي، روحي و عاطفي تاثيرات ديگري نيز در كودكان برجاي ميگذارد كه همان شكلگيري شخصيت آنان است. ذهن كنجكاو كودكان را فعال ميسازد و با کتابخوانی، شخصيت كودك كم كم شكل ميگيرد..
مربی امور فرهنگی کانون پرورش فکری مرکز برازجان درباره اهمیت کتابخوانی در شکلگیری شخصیت کودکان بیان کرد: بدون شک ملاک و رکن اصلی توسعه در دنیای امروزی مطالعه و پژوهش است و این مهم با آشنا کردن بهترین گروه سنی یعنی کودکان با کتاب و کتابخوانی میسر میشود و در رشد و تکامل هر کودک و در تمامی ابعاد شخصیتی او نقش زیادی دارد. چون که تنها عامل بازدارنده شکلگیری درست شخصیت کودکان، آسیبهای اجتماعی است و خنثی کردن آن و تنها راه مبارزه با آن، مطالعه است.
فضلالله فانوسی با بیان اینکه با تجربه و کار مستقیم خودم و کار با کودکان، این را دریافتهام که کودکی کتابخوان است، حس نوعدوستی، خیرخواهی، قوه ابتکار و روحیه آزادگی در او پررنگتر است و کاملا با کودکی که کتابخوان نیست، متمایز است، افزود: حتی در دستهبندی منطقهای شهر خودمان پی بردهام که منطقهای که کودکان آن بیشتر کتابخوان هستند و کتاب امانت میبرند، به نسبت منطقه دیگر شهر که تمایل به کتاب نداشتند، میزان آسیبهای اجتماعی فوقالعاده کمتر بود و حتی نزدیک به صفر. در تکتک کودکان کتابخوان میتوانم سلامت روان و رشد و تعالی را حس کنم. همکاری، سرزندگی، مشارکت آنها در کارها و... هم بیشتر است ولی در بچههای منطقه دیگر که میدانستم والدینشان به کتاب اهمیت نمیدهند، اینگونه نبود.
به گفته وی، بچههایی که کتابخوان هستند و بیشترین امانت کتاب را دارند، باهوشتر بوده، راهحل مشکل را بهتر بلد هستنده حتی از نظر اخلاقی هم متفاوت هستند و اینها محصول خانوادههایی هستند که به کتاب علاقه زیادی نشان میدهند. والدین این کودکان، والدینی هستند که از کتابهای مرکز، موضوعات آنها و دستهبندی کتاب و... میپرسیند ولی والدین دیگر بچهها پرسششان این است: تا چه ساعتی میتوانند آنجا بمانند، جایزه هم میدهید، اگر فوضولی کرد... پس این بچهها از رفتار والدینشان الگو میگیرند. ثابت شده است که برای آموزش نکات تربیتی به کودکان بهویژه خردسالان باید با کتاب آشنا شوند، بهخصوص کتب مصور. پس بچههای کتابخوان همیشه موفقترند و الان پس از چندین سال که خیلی از آنها را میبینم، متوجه میشوم که همچنان موفق هستند.
