کتابی با چهرهای نو از فرهنگ بهجامانده
الهام بهروزی
آیین رونمایی از «تبارشناسی سنتی پارچه و لباس زنان در شهرستان دیلم» نوشته آفتاب قنبری، استاد دانشگاه و نویسنده بوشهری برگزار شد. این آیین با حضور عبدالرحیم افروغ مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر، عبدالکریم مشایخ رئیس بنیاد ایرانشناسی شعبه بوشهر، آنیتا مظفری معاون فرهنگی و مطبوعاتی ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر و اساتید دانشگاه و طراحان و فعال حوزه لباس امروز (سهشنبه، 5 بهمنماه) در سالن کنفرانس ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر برگزار شد.
مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر در بخش نخست این آیین گفت: آنچه برای جامعه از نظر داشتههایی تاریخی و سنتی مهم است، بازخوانی پوشش، آداب و رسوم و سنتهاست، چراکه این مباحث صرفا در ظاهر نمود پیدا نمیکند؛ بلکه کلی مفاهیم را همراه خود به هدیه میآورد.
عبدالرحیم افروغ با بیان اینکه قطعا کسی که به مقوله لباس وارد میشود به مقوله حجاب و پوشش نیز ورود میکند و این چیزی است که جامعه امروز سخت به واکاوی آن نیاز دارد، افزود: بهطور مسلم پوشش سنتی همراه با عزت و بزرگمنشی زنان ایرانی در همه اعصار تاریخ است و ارزشهای زیادی را در خود جای داده است.
وی با تاکید بر اینکه نمایههای فرهنگی کهن این سرزمین را در قالب لباسهای سنتی میتوانیم به نسل امروز منتقل کنیم، گفت: بیشک در قالب کارهای علمی و فاخر میتوان این داشتههای ارزشمند و اصیل را بازشناسی و احیا کرد. قطعا لباسهای سنتی و متعلقات آن فلسفه خاص خود را داشتهاند که نیاز به بازیابی دارند تا وارد زندگی ما در عصر حاضر شوند.
مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی با تاکید بر اینکه ما وقتی بر داشتههای کهن خود تاکید کنیم، بیشک تعلق بیشتری به ریشهها و همچنین خاکمان پیدا میکنیم، تصریح کرد: خوشبختانه پوشش و لباس با المانهایی که در خود جای داده است، میتواند بخش مهمی از هویت و اصالت فرهنگی ما را حفظ و احیا کند. خوشبختانه آفتاب قنبری در کتاب «تبارشناسی سنتی پارچه و لباس زنان در شهرستان دیلم» تلاش کرده است که به شکل مطلوبی این زیباییها و میراث ارزنده را در حوزه لباس سنتی در منطقه دیلم در قالب یک اثر مکتوب فاخر به نمایش بگذارد.
افروغ در بخش دیگری از صحبتهایش به برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران اشاره و تصریح کرد: این نمایشگاه هماکنون در حال برگزاری است و افراد میتوانند با مراجعه به سایت نمایشگاه به نشانی ketab.ir برای خرید کتاب اقدام کنند.
مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر همچنین در خصوص اهمیت کتاب توضیح داد: جایگاه کتاب اساسا در منظومه تربیتی و فکری جوامع مشخص و واضح است. خوشبختانه ما در برههای از تاریخ بشریت زندگی میکنیم که بزرگ معجزه آن قرآن است. پس باید ذیل این فرایند الهام بگیرم و فرهنگ کتابخوانی را گسترش بدهیم.
افروغ با اشاره به اینکه مقام معظم رهبری بهصورت حرفهای در زمینه مطالعه و کتاب حضور دارند، بنابراین ایشان یک الگو کامل در حوزه کتابخوانی است، گفت: پس ما باید در مسیر ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی در جامعه از ابتداییترین تا انتهاییترین نقطه آن را بهصورت دقیق راهبری و مدیریت کنیم.
وی در خصوص اهمیت برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران هم تاکید کرد: این نمایشگاه مسیر خرید کتاب را تسریع میکند و محدودیتها را برمیدارد. به عبارتی، فرصتی است برای رساندن کتاب به دست مخاطب اصلی با سرعت بیشتر.
مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر در پایان تاکید کرد: فضای مجازی در بحران کرونا بهصورت حرفهای به پاتوقی برای ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی بدل شد که کتابفروشان و متولیان حوزه کتاب از این فرصت برای معرفی آثار خود استفاده بهینه کردند.
رئیس بنیاد ایرانشناسی شعبه بوشهر هم در آیین رونمایی از کتاب «تبارشناسی سنتی پارچه و لباس زنان در شهرستان دیلم» گفت: با توجه به تورق و بررسی این اثر متوجه شدم که نگارنده، این اثر را بر اساس تحقیقات و پژوهشهای دقیق گردآوری کرده است. این کار بزرگی است چون امروز ما در حوزه پژوهشی و تحقیقاتی عقب هستیم و تنها برخی از دانشجویان دانشگاههای استان بوشهر در این حوزه اهتمام دارند.
عبدالکریم مشایخ با اشاره به اینکه در جمعآوری اطلاعات و نگارش کتاب هم از پژوهشهای میدانی استفاده شده است و هم از منابع مکتوب، بیان کرد: خوشبختانه نقطه قوت این کتاب این است که آفتاب قنبری به شکل جامعی تحقیقات میدانی را در این کتاب انجام داده است که این نکته به ارزش آن افزوده است، بیشک کارهای هنری را باید با کیفیت و با تدقیق به چاپ رساند؛ چون دربردارنده بخش مهمی از فرهنگ و هنر ماست.
وی در ادامه به تبارشناسی سنتی پارچه و لباس زنان اشاره و تصریح کرد: از دوره هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان لباسها و پارچههای فاخری در این سرزمین وجود داشت. همچنین در دوره اسلامی هنر پارچهبافی در ایران پیشرفت چشمگیری پیدا کرد که اوج آن را میتوانیم در دوره صفوی به نظاره بنشینیم.
مشایخ با بیان اینکه در استان بوشهر نیز در دورههای باستان و اسلامی با تنوع و تعدد لباسهای سنتی بهویژه در حوزه زنان مواجه بودیم، افزود: قنبری در کتاب «تبارشناسی سنتی پارچه و لباس زنان در شهرستان دیلم» با تمرکز بر شهرستان دیلم به معرفی و شناسایی و کاربرد لباسهای سنتی همت گذاشته است. شهرستانی که منطقه بزرگ لیراوی را در خود جای داده است و از تمدنی 5 هزارساله برخوردار است.
وی با تاکید بر اینکه این منطقه در دوران اسلامی هم درخشیده است و بنادر مهمی مثل سینیز، مهروبان و... را در خود جای داده است که از اهمیت بسزایی در تاریخ ایران برخوردارند، گفت: در این منطقه ما پارچههای سنیزی را داریم که نه تنها در ایران؛ بلکه در خارج از کشور نیز شهرت داشته است.
در بخش بعدی نویسنده کتاب «تبارشناسی سنتی پارچه و لباس زنان در شهرستان دیلم» در معرفی این اثر گفت: باب نوشتن این کتاب از سال 94 گذاشته شد و طبق تاریخ از دوره عیلامی به بررسی پوشاک و لباسهای سنتی منطقه دیلم پرداختم. استان بوشهر از نظر پوششی به چهار منطقه تقسیم میشود که هر کدام از این مناطق کاملا لباسهای سنتی متفاوتی با هم دارند. بنا بر بررسیهایی که انجام دادم، در منطقه دیلم و عسلویه لباسهای سنتی وجود دارد که در حال حاضر هم قابل استفاده و اغلب گلابتوندوزی شده هستند و بسیار زیبا و شکیلند.
آفتاب قنبری با اشاره به لایهبندی پوشش در دوران تاریخی ایران تصریح کرد: ما در دوران ساسانیان و اشکانیان به اوج لایهبندی پوشش رسیدیم و در این دوره زیورآلات هم بسیار کاربرد داشت ولی از این دوران به بعد کم کم از لایهبندی پوشش کاسته شد تا در دوره پهلوی که ما باکمترین لایه پوشش در زنان مواجه شدیم که بیشتر هم متاثر از مدهای غربی است. بنابراین امروز نیاز به واکاوی عواملی داریم که در کمشدن لایههای پوششی تاثیرگذار بودند.
وی در ادامه با اشاره به هدف تالیف کتاب «تبارشناسی سنتی پارچه و لباس زنان در شهرستان دیلم» توضیح داد: تبارشناسی از جمله دانشهای بنیادی محسوب میشود که بهدنبال اثبات اجزا و ارتباط آن با کل یک جریان فکری و هنری است. این اثر را من با هدف طرح دیدگاههای نوین در خصوص آثار بهجا مانده از گذر زمان برای یافتن چهره نو و جدید نوشتهام که در لایههای سنتهای قدیم پنهان مانده؛ در واقع، میتوان از این طریق هر یک از آثار بهجا مانده از دوران گذشته را از منظر تبارشناسی و جامعهشناسی مورد مطالعه و تطبیق با رویکردهای جدید قرار داد و با فرهنگ معاصر همگام ساخت.
این استاد دانشگاه و کارشناس حوزه مد و لباس یادآور شد: مقصود اصلی از نگارش این کتاب این است که با کشف لایههای پنهان در فرهنگ بهجامانده میتوان به نمونههایی دست پیدا کرد که مورد استفاده بسیاری از طراحان قرار بگیرد و از آنها در صنایع وابسته و کارنخانجات استفاده کنند و بتوانند به طرحهای اصیل ایرانی هویت بیشتری بدهند. در واقع، من در این کتاب با نگاه تبارشناسی معاصر اصول و غنای فرهنگ مذکور را از منظر بهکارگیری فرم و تزئینات و رنگهای اصیل ایرانی در پارچه و منسوجات شهرستان دیلم مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار دادم.
قنبری در پایان گفت: افزون بر این کتاب چهار کتاب دیگر در حوزه لباس سنتی زنان شهرستانهای جم، دشتستان، بوشهر، بوشکان آماده چاپ دارم. همچنین در حال نوشتن کتابی در حوزه لباس سنتی مردان استان بوشهر هستم.
معاون فرهنگی و مطبوعاتی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر نیز در بخش پایانی این آیین گفت: این برنامه همزمان با نمایشگاه مجازی کتاب با هدف توسعه و ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی به همت ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد.
آنیتا مظفری با اشاره به اینکه در جریان این نمایشگاه طرح «نذر کتاب» برگزار میشود، افزود: این طرح با هدف رساندن کتاب به علاقهمندانی است که امکان خرید کتاب ندارند. افراد میتوانند با مراجعه به درگاه اختصاصی «نذر کتاب» در سایت book.icfi.ir در این کار نوعدوستانه مشارکت کنند.
مظفری در بخش دیگری از سخنان خود به کتاب «تبارشناسی سنتی پارچه و لباس زنان در شهرستان دیلم» اشاره و تصریح کرد: موضوع این کتاب بسیار مهم است؛ چراکه لباس بارزترین جلوه فرهنگ و تمدن هر جامعه است و همچنین صنعت مد در دنیای امروز یکی از زیرمجموعههای مهم فرهنگ جوامع بهشمار میرود.
وی با بیان اینکه در حالی که دنیا دارد برای مد برنامهریزی میکند ولی ما با وجود داشتن فرهنگ و تمدن اصیل ایرانی اسلامی از این مقوله دور ماندهایم و این شده است که امروز با جوانانی روبهرو هستیم که پیرو مدهایی هستند که بیگانه با فرهنگ پوششی غنی ماست، تاکید کرد: نگارش کتابهای اینچنین در حوزه لباسهای سنتی موجب میشود که ما داشتههای کهن و میراث فرهنگیمان را که در آستانه فراموشی هستند، بازیابی و احیا کنیم. بیشک ما با الهام از طرحهای سنتی و بومی و فرهنگسازی و ارائه کارهای قوی و شکیل میتوانیم به مدهایی متناسب با باورها و ارزشهایمان دست بیابیم و این مدها را به جهان نیز صادر کنیم.
یادآوری میشود در پایان این آیین از کتاب «تبارشناسی سنتی پارچه و لباس زنان در شهرستان دیلم» نوشته آفتاب قنبری رونمایی شد.
