سلامت روانی والدین برای فرزندآوری ضروری است

داود علیزاده

براساس برخی پیش‌بینی‌ها کشور ایران در آینده با افزایش جمعیت کهنسال و پیر روبرو خواهد شد، هرچند این پیش‌بینی موافقان و مخالفانی دارد؛ با این وجود این روزها به طرز هیجانی فرزندآوری در رسانه‌ها تبلیغ می‌شود. اگر در دهه‌های پیش شعار فرزندکمتر زندگی بهتر ترویج می‌شد و دانشجویان موظف بودند واحد «تنظیم خانواده» را بگذرانند، اکنون شعار فرزند بیشتر زندگی شادتر و واحد تحکیم خانواده جای آن را گرفته است. حتی روز گذشته در رسانه‌ها به نقل از مشاور امور زنان در وزارت آموزش و پرورش از مجوز تحصیل دانش‌آموزان متاهل در مدارس عادی خبر داده شده است.

با این حال موضوعاتی همچون ازدواج و فرزندآوری از استراتژیک‌ترین و بلندمدت‌ترین برنامه‌ریزی‌هایی است که هر انسانی برای آینده خود دارد و موضوعی نیست که بتوان به صورت مقطعی به آن نگاه کرد، زیرا دارای تبعات دائمی و پایدار بوده، بنابراین باید با اطمینان بالایی این تصمیمات اتخاذ شوند و تبعات اجتماعی و روانی آن مورد توجه قرار گیرد. ترویج فرزندآوری بدون در نظرگرفتن تبعات آن می‌تواند کیفیت نسل‌ آینده را از لحاظ آگاهی، رشد،تخصص به‌شدت تهدید کند.

خبرنگار بامداد جنوب در این زمینه با دکتر تکتم معصومی گفت‌وگویی ترتیب داده است که در ادامه می‌خوانیم. وی دکتراى تخصصی روانشناسى دارد و عضو سازمان نظام روانشناسى و مشاوره كشور است.

عضو سازمان نظام روانشناسى و مشاوره كشور با اشاره به تبلیغات فرزندآوری گفت: در مورد تبلیغات فرزند آوری اول از همه ما باید ببینیم زوجین ما برای چه می‌خواهند بچه‌دار شوند؛ اگر می‌خواهند که عصای دست آن‌ها بشود ما توصیه نمی‌کنیم. از یک‌طرف دیگر هم ما قبول داریم که جامعه ما یک جامعه پیری شده و نیاز داریم به جامعه جوان؛ اما غیرازاینکه ما به جامعه جوان نیاز داریم به یک جامعه سالم نیازمندیم. جامعه‌ای که جوان باشد اما پر از اختلال شخصیت داشته باشد به درد نخواهد خورد.

این دکتراى تخصصی روانشناسى با بیان اینکه زوجین برای بچه‌دار شدن باهم به تفاهم در زندگی رسیده باشند. افزود: ما شاهد این هستیم که زن و شوهر تفاهم ندارند و اطرافیان به آن‌ها می‌گویند که باید بچه‌دار شوید. این بچه در یک خانواده ناسالم می‌آید و زوجین را نیز از چاله به چاه می‌اندازد. ضمن اینکه مشکل خودشان حل‌نشده مشکلات بچه را هم به مشکلات خود اضافه کرده‌اند و همین بستر باعث می‌شود که این بچه نیز دچار اختلالات شخصیتی شود. این بچه باید در دوران نوجوانی برای درمان آن اقدام کنند. وقتی‌که بچه‌ای می‌خواهد به خانواده بیاید باید آن خانواده سالم باشد.

عضو سازمان نظام روانشناسى و مشاوره كشور با تاکید بر سلامت روانی والدین برای فرزندآوری تصریح کرد: مورد بعدی اینکه آیا آن پدر و خانواده از سلامت روانی کافی برخوردار بود بعد باید ببینیم که آیا آن پدر و مادر حال و حوصله رفتار با بچه را دارند؟ گاهی اوقات این‌قدر زوجین درگیر مشغله کاری خودشان هستند. هرچند که رابطه خوبی با هم دارند؛ اما حوصله بچه را ندارند. متاسفانه سن ازدواج هم الان در کشور ما بالا رفته وقتی‌که زوجین حول‌وحوش چهل‌سالگی تازه تصمیم دارند که فرزندآوری می‌کنند. باید اول ببینیم که حال و حوصله رفتار با بچه را دارند. چون بچه‌ای که در خانواده می‌آید نیاز دارد که با آن بازی شود، نیاز دارد که بهش توجه شود. آیا پدر و مادر می‌توانند از لحاظ احساسی به آن بچه رسیدگی کنند یا خیر.

وی داشتن حداقل شرایط مالی و بستر رفاهی کودک را از پیش‌زمینه‌های فرزندآوری دانست و تاکید کرد: زوجین باید در نظر بگیرند که آیا شرایط مالی لازم برای پرورش فرزند را دارند. این بچه‌ای که امروزه به دنیا می‌آید با بچه‌ای که زمان‌های گذشته بوده فرق می‌کند. اگر که این خانواده حد متوسط داشته باشد می‌تواند از پس شرایط فرزند آوری برخوردار باشد؛ اما کسی که وضعیت مالی ضعیفی داشته باشد راهی نیست جز اینکه در آینده این بچه دچار عقده‌های روانی بشود. ما با دست خودمان بچه را تبدیل به بچه‌ای می‌کنیم که پر از اختلالات شخصیتی می‌شود. البته من نمی‌گویم که از نیازهای مادی فوق‌العاده‌ای برخوردار باشد؛ اما حداقل متوسط را باید داشته باشند؛ که بتوانند بچه خودشان را توی این شرایط اقتصادی و اجتماعی یک سری نیازهای اولیه‌اش را برایش فراهم کنند.

عضو سازمان نظام روانشناسى و مشاوره كشور با توصیه به مشاوره پیش از فرزنددار شدن افزود: توصیه من این است که حتما زوجین قبل از بچه‌دار شدن پیش مشاور بروند. تا چند سال پیش اصلا مشاوره پیش از ازدواج مرسوم و ملموس نبود؛ اما امروزه شاهد این هستیم که خیلی از مراجعین حتی از شهرستان‌های کوچک که مشاور خوب ندارند برای مشاوره به تهران مراجعه می‌کنند. این نشان می‌دهد که مشاوره پیش از ازدواج برایشان جاافتاده شده است.

وی خطاب به مسوولان گفت: من از مسوولان می‌خواهم این مساله را از طریق رسانه‌ها ترویج کنند که قبل از بچه‌دار شدن خانواده‌ها مشاوره پیش از بچه‌دار شدن را انجام بدهند. چراکه ما در مقابل بچه‌ای که به دنیا می‌آید مسوول هستیم. فقط نباید فرزندآوری تبلیغ شود.

دکتر معصومی با اشاره به تبعات تولد فرزندان دوم و ... تصریح کرد: بیشتر مواقع شاهد این هستیم که فرزند اول به دنیا می‌آید به صورت کلی رابطه زن و شوهر یک مقداری سرد می‌شود و به‌طرف فرزند اول کشیده می‌شود. بعد هم که فرزند دوم به دنیا می‌آید تمام تمرکز به سمت فرزند دوم کشیده می‌شود. پدر و مادر اینجا نمی‌دانند که چطوری این تعادل را رعایت کنند. بهترین شرایط این است که این افراد تحت روانشناس کودک و نوجوان قرار بگیرند که این کودک دچار نقص توجه نشود. چون نقص توجه باعث می‌شود که این کودک مضطرب بشود و خانه را جای ناامنی بداند، پدر و مادر را آدم‌های بدی بداند و احساس کند که نسبت به دنیای اطرافش حس بدی دارد و در کل دنیا را جای بدی احساس کند. در این مواقع بچه دچار شب‌ادراری می‌شود. ناخن جویدن و خیلی از مشکلات دیگری پیدا می‌کند.

وی در خصوص ایجاد تعادل در توجه به فرزندان گفت: والدین بعد از اینکه بچه دوم متولد شد حتما تحت نظر مشاوره کودک و نوجوان قرار بگیرند و بیشتر زمان و توجهشان را برای فرزند اول بگذارند. وقتی پدر وارد منزل می‌شود اول از همه فرزند اول توجه کند بعد به فرزند دوم. طولانی‌مدت سعی کنند که فرزند اول را پیش پدر و مادربزرگ نگذارند؛ چراکه آن فرزند اول احساس می‌کند که پس آن‌ها با فرزند دوم تنها هستند و من را فراموش کردند. مورد دیگر اینکه وقتی باهاش تنها می‌شوند بهش تذکر بدهند که ما تو را دوست داریم. آن بچه کوچک‌تر به دلیل اینکه خواهر یا برادرت کوچک و ناتوان است نیازمند توجه است و به خاطر همین ما گاهی به او توجه بیشتری نشان می‌دهیم.

این دکتراى تخصصی روانشناسى با بیان اینکه اجازه بدهیم که فرزند اول گاهی اوقات با ما درددل کند تاکید کرد: کودک باید عقده‌های خودش را خالی کند. اگر گاهی اوقات از دست بچه‌های اول و دوم ممکن است که ناراحت بشود و دلش بخواهد که حتی کتک بزند یک عروسک در اختیارش بدهیم که عقده‌هایش را سر آن خالی کند.

وی با اشاره به یکی دیگر از تبعات فرزندآوری در خانواده افزود: واقعیت این است که یک زن نیاز به توجه دارد و نیاز دارد که از طرف شوهرش دیده شود؛ اما متاسفانه پس از زایمان به دلیل اینکه یک مقداری بدنش فرم اولیه خودش را ازدست‌داده است احساس می‌کند که جذابیت اولیه را ندارد و از طرف دیگر به دلیل اینکه تغییرات هورمونی که در او ایجادشده است احساس بدی به مادر تازه زایمان کرده دست می‌دهد و در این حین فقط لازم است که توجه از طرف همسر خودش ببیند که فکرش به‌طرف هزار طرف کشیده نشود. اینکه همسرش به او توجه کند که تو خاص‌ترین و دوست‌داشتنی هستی و در اینجا شوهران خیلی مهم است که چقدر احساس محبت و امنیت به آن مادر منتقل کند و یکی از نکته‌های خیلی مهم این است که اگر یک پدری دوست دارد که فرزند شاد داشته باشد اول‌ازهمه باید همسر خودش را شاد نگه دارد به خاطر اینکه این نیرو از طریق همسر به فرزند منتقل می‌شود. گاهی اوقات شاهد مادرانی هستیم که خیلی خسته و بی‌حوصله هستند و به ما رجوع می‌کنند که فرزند من بیش‌فعال است و ما متوجه می‌شویم که مادر به خاطر بی‌حوصلگی به افسردگی دچار شده و بیش فعالی فرزند وجود ندارد.

عضو سازمان نظام روانشناسى و مشاوره كشور در خصوص یکی دیگر از احتمالات در فرزندآوری نیز گفت: با رواج سونوگرافی غربالگری و آزمایش‌های زمان بارداری فرزندان درصد تولد نوزادان دچار نقص عضو پایین آمده است. البته گاهی خطاهایی اتفاق می‌افتد که فرزندانی با نقص عضو متولد می‌شود. توصیه روان‌شناسان این است که در این صورت باید در کنار پدر و مادر از یک مشاور کودکان استثنایی بهره گرفت که طرز برخورد با این بچه‌ها و انرژی که باید پدر و مادر بگیرند به آن‌ها بدهد.