«صدا» و «تصویر» تنها میراث اجتماعی برای آیندگان است

الهام بهروزی

موزه فیلم و عکس و راه‌اندازی گالری استاندارد یکی از ضرورت‌های استان بوشهر بود که سال‌های زیادی از راه‌اندازی آن غفلت شده بود؛ اما خوشبختانه این موزه در سال جاری به همت سینما جوانان استان بوشهر با همکاری اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی در سالن ورودی مجتمع فرهنگی هنری «بوشهر» راه‌اندازی شد تا زبان گویایی برای بازنمایی پیشینه تاریخی سینما و عکاسی در این اقلیم هنرپرور و دیرینه باشد.

بی‌شک موزه‌ها دروازه‌هایی به سوی توسعه فرهنگی به‌ویژه گردشگری فرهنگی هستند؛ چراکه اطلاعات جامع و کاملی را از تاریخ، هنر، فرهنگ، سبک زندگی، نگرش و اندیش و جغرافیای مردمان یک اقلیم در خود جای داده‌اند که از پشت ویترین‌های شیشه‌ای به معرفی این میراث و داشته‌های ارزشمند می‌پردازند. قطعا راه‌اندازی فیلم و عکس در بوشهر اتفاق میمون است که یکی از تکه‌های اصلی پازل فرهنگی استان بوشهر و مطالبات جدی دوستدارن تاریخ فرهنگ و هنر این دیار به‌شمار می‌رفت؛ چراکه این استان تاریخچه دیرینه و ظرفیت بالایی در حوزه هنر به‌ویژه سینما و عکاسی دارد که متاسفانه تا پیش از این فرصت مناسبی برای نمایش و معرفی این ظرفیت‌ها ایجاد نشده بود. حال با راه‌اندازی و توسعه این موزه می‌توان به آینده این خطه در تکمیل موزه‌های هنری بیشتر دل بست.

رئیس سینما جوانان استان بوشهر در خصوص تاریخچه سینما در بوشهر به بامداد جنوب گفت: ۲۴ سال پس از اختراع سینما و ۱۹ سال بعد از ورود این هنر به ایران و درست یک‌سال قبل از کودتای رضاخانی یعنی در سال ۱۲۹۸ شمسی «حاج یحیی شیرازی فیروزی» صاحب عکاسخانه‌ای به نام «فیروزی» یک دستگاه آپارات فرانسوی «پاته» از فرانسه وارد بوشهر کرد. حاج یحیی دو سانس صبح و عصر به اکران فیلم می‌پرداخت. دیری نپایید که پس از کودتای 1299 در تهران با تحریک برخی مردم به سینما هجوم و به تخریب آن اقدام کردند. این واکنش سنتی، منجر به تعطیلی اولین سالن سینما در بوشهر شد. از سال ۱۲۹۹ تا سال ۱۳۱۲ به مدت ۱۳ سال در بوشهر سینمایی افتتاح یا تأسیس نشد و در این خلأ، انگلیسی‌ها به‌صورت سیار به نمایش فیلم‌های تبلیغاتی خود و عکاسی در استان بوشهر مبادرت کردند. در سال ۱۳۱۲ حاج محمد غوث سینمای خود را به‌نام «سینمای حاج محمد غوث» در بوشهر و در محله کوتی افتتاح کرد و پس از آن به ترتیب سینما ایران (۱۳۳۵) و سینما بهمن (۱۳۳۷) افتتاح شدند. تا سال ۱۳۴۵ که سینمای مدرن «فانوس» (بهمن کنونی) به همت سرهنگ خسروپناه افتتاح شد، در این مدت تعدادی سینما در مکان‌های جدید یا مکانی سینماهای قبل با تغییر نام افتتاح و به اکران فیلم پرداختند.

عبدالرحمن برزگر در ادامه به تاریخچه عکاسی در بوشهر گریزی زد و افزود: میرزاحسن عکاس‌باشی معروف به «میـرزاحسن چهـره‌نگار» به همراه بـرادرش «محمدرضا چهره‌نگار» نخستین ایرانیانی بودند که دوربین عکاسی را از بمبئی به بندر بوشهر وارد کردند و اولین آتلیـه را در این شهر تأسیس کردند. حاج یحیی فیـروزی که از شاگردان چهره‌نگار بود، بعدها ادامه دهنده راه آنان شد. بنابراین بوشهر از جمله شهرهایی است که در عرصه راه‌اندازی سینما و عکاسی در کشور پیشتاز بوده است، به همین دلیل بازشناسی تاریخ سینما و عکاسی در قالب یک موزه امری لازم و ضروری بود که خوشبختانه محقق شد.

وی در خصوص چگونگی راه‌اندازی موزه گالری فیلم و عکس در بوشهر بیان کرد: از این‌رو، از مدت‌ها پیش ایده موزه گالری فیلم و عکس در واحد پژوهش و مطالعات سینمای جوانان استان بوشهر شکل گرفت که پس از بررسی و برگزاری نشست‌های مختلف با اساتید فن و کسب تجربه از پیشکسوتان و نویسندگان مطرح در حوزه فیلم و عکس، طرح راه‌اندازی این موزه به اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر ارائه شد که خوشبختانه با استقبال فاطمه کرمپور، مدیرکل محترم اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان روبه‌رو شد. در نهایت محل ورودی سالن مجتمع فرهنگی بوشهر با ایجاد تغییرات اساسی به گالری استاندارد و همچنین موزه فیلم و عکس تبدیل شد.

مجری طرح موزه فیلم و عکس استان بوشهر در خصوص بخش‌های این موزه توضیح داد: با توجه به قدمت ۱۱۰ ساله سینماداری در بوشهر و با بیش از پنجاه سال در مقاطع مختلف تولید فیلم بر آن شدیم تا سناریویی برای محتوای تاریخی سینما و عکس در حجم تاریخی آماده کنیم، از این رو، به کمک پیشکسوتان و پژوهشگران محتواهای متنوعی از تاریخ عکاسی و سینما به رشته تحریر درآمد که می‌تواند به عنوان مرجع استفاده شوند. در حال حاضر، 150 نوع تجهیزات و اقلام سینمایی و عکاسی از مقاطع تاریخی اعم از تجهیزات انجمن سینمای جوان و تجهیزاتی که از سوی فیلمسازان سینمای آزاد استان شامل خورشید فقیه، حسین دهقانی، شهرام شریف‌پور، سید عبدالله هاشمی، بهرام سعادت‌مهر و تنی چند از هنرمندان عکاس و فیلمساز قبل و بعد از انقلاب به موزه هدیه داده‌اند، نگهداری می‌شود. البته گمان می‌کنم در آینده از این بخش بیشتر استقبال شود.

وی در پاسخ به این پرسش مبنی بر اینکه در حال حاضر کدام بخش این موزه هنوز کامل نشده است، تصریح کرد: با توجه به حساسیت موضوع، تاریخ‌نگاری دقیق در بخش عکاسی و همچنین معرفی فیلم‌های تولید‌شده هنوز کامل نشده است که امیدوارم برای تولید این محتواها با توجه به قول مساعدی که آقای استاندار در افتتاح داد، این مهم هرچه سریع‌تر محقق شود. البته کارهای مهمی مثل تبدیل فیلم‌های هشت میلی‌متری و بازآفرینی عکس‌های قدیمی تا اندازه زیادی انجام شده است.

برزگر همچنین در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینکه برای جمع‌آوری آثار به نمایش درآمده در این موزه با چه چالش‌هایی روبه‌رو بودید، گفت: در واقع چالشی نبود، بلکه بیشتر خود را به چالش کشیدیم تا بتوانیم در ترکیب تاریخی قرار دهیم تا از این سو برای ارائه هر چه بهتر محتوای موزه کوشش کنیم. همان‌طور که می‌دانید تاریخ رفته بر بوشهر فراز و فرودهایی دارد و سعی کردیم پیدا و پنهان تاریخ عکاسی و فیلمسازی را در همزمانی با رخدادها تدوین شده تقدیم کنیم، البته در نظر داریم به‌مناسبت‌های گوناگون تاریخی به این مهم با روش‌های تحقیقی بیشتر پرداخته شود.

وی در خصوص چگونگی تامین اعتبار برای راه‌اندازی موزه فیلم و عکس استان و حمایت اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی از راه‌اندازی آن یادآور شد: تا الان حمایت‌های اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و پیگیری‌های خانم امیری معاون اداری مالی اداره‌کل ارشاد اسلامی استان نتیجه‌بخش بوده که به امید خدا اگر اعتباری که استاندار در روز افتتاح موزه قول داد تخصیص داده شود، برای سناریوی پیش‌بینی شده حدود 100 میلیون نیاز است که البته با توجه به حجم کارها عدد ناچیزی است. باید اشاره کنم که هیچ‌یک از هنرمندان همکارم در این راه‌اندازی این موزه هیچ‌گونه مبلغی تا کنون دریافت نکرده‌اند که این نشان از عشق و علاقه است.

رئیس سینماجوانان استان بوشهر در خصوص پیامدهای مثبت راه‌اندازی موزه فیلم و عکس در استان تاکید کرد: ما در زمانی زندگی می‌کنیم که بیش از پیش نیازمند نگهداشت میراث گذشتگان هستین تا از این منظر برای حال و آینده افقی روشن را متصور شویم. بی‌شک هر اقدام پژوهش‌شده اثربخش و جریان‌ساز خواهد شد. گاهی فکر می‌کنم که برای یک شبانه‌روز، 24 ساعت فرصت کمی است، کاش به 48 ساعت تبدیل می‌شد؛ چراکه آنقدر در حوزه فرهنگ و هنرکار نکرده‌اند و کار نمی‌کنیم که حتم دارم شرمنده آیندگان خواهیم بود. بنابراین نظرم این است که در مقوله فرهنگ به‌منظور پیامدهای مثبت نبایستی موج‌سواری کرد، چون مردم هوشمندانه متوجه خواهند شد.

وی درباره اهمیت راه‌اندازی این موزه در توسعه فرهنگی استان بیان کرد: ویترین هر جامعه‌ای را می‌توان در یک نگاه از موزه‌هایش دریافت کرد. توسعه فرهنگی نخست به مدیرانش بر می‌گردد. همیشه گفته‌ام که مدیریت فرهنگی سخت‌تر از کار فرهنگی است؛ چراکه هنرمند کار تولید محتوا را به خوبی انجام می‌دهد، این مدیریت فرهنگی است که باید ساز و کار و لوازم آسایش هنرمندان را فراهم کند تا هنرمند در بهترین شرایط به خلق اثر بپردازند. ما حتی حداقل‌ها را هم فراهم نکرده‌ایم چه برسد به سازو‌کار صحیح. متاسفانه حوزه فرهنگ و هنر در ایران به‌واسطه سازمان‌های موازی هنوز نقشه‌راه برایش مدون نشده است.

برزگر با بیان اینکه متاسفانه امروز بقایایی فیزیکی از سینماهای گذشته بوشهر نداریم. فقط از این سینماها چند تصویر به‌دست آوردیم، در خصوص اهمیت هنر عکاسی و تصویر در مستند کردن تاریخ یک سرزمین تصریح کرد: بدون هیچ اغراقی تنها چیزی که برای آیندگان در حوزه اجتماعی باقی خواهد ماند، صدا و تصویر است که متاسفانه در این حوزه ما سیار بسیار فقیر و بی‌اعتنا بودیم. هر آنچه که از گذشته باقی مانده، از سوی خارجی‌ها ثبت شده که آن هم با رویکرد خودشان تدوین شده است. الان ما در تب و تاب حتی تصاویر چهل سال پیش از بوشهر هستیم. به همین منظور و برای غنا بخشیدن به داشته‌های‌مان بیش از یک سال است که پروژه «ملاقات با بوشهر» را به کمک هنرمندان انجمن در حوزه صدا و تصویر شروع کردیم.

وی در معرفی پروژه «ملاقات با بوشهر» بیان کرد: این پروژه در برگیرنده آخرین تصاویر از بوشهر در آخرین سال قرن چهاردهم هجری است. تا کنون هیج جای ایران را نمی‌توانید پیدا کنید که چنین پروژه‌ای با این وسعت و نظم اتفاق افتاده باشد. بوشهر را به حوزه‌های مختلف اجتماعی تقسیم کردیم و برای هرکدام از این حوزه‌ها پژوهشی جداگانه در حال نوشتن است تا به همراه صدا و تصویر، بوشهر را برای دانش‌پژوهان و آینده‌پژوهان ثبت کنیم. از مناظر و معابر گرفته تا پوشش، گویش، مبلمان شهری، فضای سبز، تابلو مغازه‌ها، اجناس برخی از فروشگاه‌ها، صدای بوق ماشین‌ها، صدای پرندگان آخرین سال قرن چهاردهم، همه را به تصویر کشیدیم. بیش از دو هزار ساعت صدا و تصویر و بیش از هزار قطعه عکس از بوشهر اکنون مستند کردیم. 10 فیلمبردار، 35 عکاس و سه صدابردار عهده‌دار این پروژه مهم بودند. در واقع آمایش صدا و تصویر را برای آیندگان به هدیه گذاشته‌ایم. این اسناد در انجمن سینمای جوان به‌عنوان مرکز پایش صدا و تصویر بوشهر و بوشهرشناسی نگهداری خواهد شد. هر کدام از حوزه‌ها همچون تجارت در اتاق بازرگانی، بازار در مجمع اصناف بوشهر، دریا و دریا نوردی در اداره بنادر و کشتیرانی و.... نگهداری خواهد شد. نکته مهم این پروژ ارسال ویدئو کلیپ از سوی مردم است. شک ندارم آیندگان به هنرمندان سینمای جوان آفرین خواهند گفت.

برزگر در پایان تاکید کرد: با همه این کارها همیشه چون بدهکار شهرم بوشهر هستم؛ چون همچنان در بازشناسی آن در آغاز راه هستم.